máy phát điện bán ở tại Biên Hòa , may phat dien
máy phát điện Honda bán ở tại Biên Hòa
máy phát điện , may phat dien
máy phát điện , may phat dien
máy phát điện , may phat dien
máy phát điện , may phat dien
máy phát điện , may phat dien
máy phát điện , may phat dien
máy phát điện , may phat dien
Hè về, sản phẩm máy phát điện lại trở nên được quan tâm hơn hẳn đối với tất cả mọi người, khi thời tiết nắng nóng vẫn còn dấu hiệu kéo dài và tình trạng mất điện ngày càng trở nên phổ biến.
Thị trường máy phát điện đang nóng dần theo nhiệt độ thời tiết mùa này, khi hè chính là thời gian cao điểm cho việc cung ứng điện. Tần suất sử dụng điện của người dân trong sinh hoạt, sản xuất bao giờ cũng tỉ lệ nghịch với khả năng cung ứng điện của ngành, đặc biệt là tình trạng thiếu điện cung cấp đang ở mức báo động. Theo đó, để đảm bảo tiến độ công việc và duy trì nhịp sinh hoạt gia đình, việc sở hữu một máy phát điện cá nhân đã trở nên phổ biến trong xã hội hiện nay.
Đa dạng mặt hàng máy phát điện , may phat dien bien hoa
Cùng với nhu cầu ngày gia tăng của người tiêu dùng, thị trường máy phát điện cũng trở nên đa dạng với nhiều mặt hàng, chủng loại với nhiều nguồn gốc xuất xứ khác nhau. Chỉ cần dạo một vòng các trung tâm chuyên về máy phát điện, chúng ta dễ dàng thấy rất nhiều thương hiệu như:máy phát điện Cummins, máy phát điện Denyo, máy phát điện Mitsubishi, máy phát điện Weichai, máy phát điện Hyundai, máy phát điện Doosan, máy phát điện Kohler, máy phát điện Iveco, máy phát điện Deutz, máy phát điện Shineray, máy phát điện Danko, máy phát điện Honda với đủ loại giá thành và công suất sử dụng khác nhau. Tuy nhiên, theo một số ý kiến tư vấn, khách hàng nên xác định rõ phạm vi và nhu cầu sử dụng của mình, để có thể chọn lựa một loại máy phát điện phù hợp nhất.
Đối với nhu cầu sử dụng trong gia đình, các chủng loại máy phát điện được ưa chuộng nhất có công suất từ 2KVA – 5KVA với giá thành phù hợp với túi tiền của người tiêu dùng từ bình dân cho đến cao cấp. nhân viên bán hàng tại các cửa hàng cho biết, đa phần khách hàng chuộng các sản phẩm máy phát điện có xuất xứ từ Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc…với công suất hoạt động hiệu quả, thích hợp với các hộ gia đình vừa và nhỏ. Nếu muốn sử dụng thêm cho các thiết bị gia đình có công suất tiêu tốn điện năng lớn, khách hàng có thể chọn mua những loại máy phát điện côn suất từ 3KVA - 5KVA trở lên.
Mặt khác, đối với các doanh nghiệp sản xuất, văn phòng cần tiêu thụ lượng điện lớn, khách hàng có thể chọn lựa những sản phẩm có công suất lớn hơn với nhiều chủng loại cho khách hàng lựa chọn: 20KVA, 30KVA…cho đến những loại máy phát điện công nghiệp dàng cho các khu nhà xưởng, chế xuất với công suất có thể đạt đến 2500KVA. Những loại máy phát điện dân dụng haymáy phát điện công nghiệp đều có hệ thống điều chỉnh ga tự động và khởi động bằng giật nổ, động cơ 4 thì, chạy bằng xăng, bình đựng xăng lớn, ít tốn nhiên liệu, và không gây tiếng ồn.
Và những điều cần lưu ý
Khi quyết định lựa chọn mua máy phát điện, khách hàng cần tìm hiểu và lưu ý đến một số vấn đề, bởi hiện nay trôi nổi rất nhiều sản phẩm kém chất lượng với nguồn gốc không rõ ràng. Trên thực tế, đã có rất nhiều khách hàng sau khi mua sản phẩm đã không có được chất lượng sử dụng như mong muốn, hao tốn nhiên liệu, thời gian sử dụng ngắn, công suất hoạt động không hiệu quả…Tuy nhiên, cũng tùy vào “tiền nào của đó”, khách hàng nên thận trọng khi chọn mua những mặt hàng giá rẻ.
Với dòng sản phẩm máy phát điện gia đình, người tiêu dùng nên xác định rõ những nhu cầu cơ bản khi mua máy. Để tránh trường hợp phí tiền mua những loại máy có công suất lớn, gia đình nên xác định những yếu tố sinh hoạt cần thiết khi sử dụng như: bật đèn, TV, quạt máy,…Và khách hàng cũng nên cân nhắc việc đưa vào sử dụng các thiết bị tiêu tốn quá nhiều điện năng như: tủ lạnh, máy lạnh, máy giặt...tại thời điểm sử dụng máy phát điện có thật sự cần thiết hay không? Tránh trường hợp sử dụng điện quá tải cho một máy phát điện công suất thấp, làm ngắn thời gian sử dụng và giảm tuổi thọ của máy.
Đối với những khu vực cần thiết sử dụng các máy phát điện có công suất lớn, khách hàng cũng phải lưu ý đến tần suất sử dụng các thiết bị điện trong cùng một thời điểm, để tránh trường hợp xảy ra sự cố khi sử dụng. Đặc biệt, đối với những khu chế xuất, nhà xưởng, do đặc thù phải sử dụng các loại máy móc công suất lớn, nên khách hàng đừng ngại chọn sản phẩm máy phát điện công suất tối ưu. Một điều quan trọng không kém chính là thời gian tối đa cho một máy phát điện sử dụng được bao lâu, khách hàng cũng cần hỏi rõ nhà cung cấp trước khi quyết định chọn mua.
Ngoài ra, để tiện dụng và giúp khách hàng tiết kiệm chi phí, thị trường cũng có cung cấp một số loại máy phát điện đã qua sử dụng nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sử dụng với giá thành thấp hơn các sản phẩm chính hãng, tùy vào công năng từng loại máy. Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng sử dụng, người tiêu dùng nên chọn lựa các thương hiệu uy tín và nhờ nhân viên tư vấn thật kỹ lưỡng.
Những dấu tích văn hóa các quốc gia cổ trên đất Đồng Nai
Vương quốc Chăm-pa và các vết tích văn hóa
Cuối thế kỷ II sau Công nguyên
từ Khánh Hòa đến núi Hải Vân ngày nay có những giống người Malayo -
Polinesien gốc ngoài hải đảo tiến vào thành lập nước Lâm Ấp (Champa),
lấy đất Quảng Nam làm trung tâm xây dựng kinh đô Trà Kiệu, mở cảng thị
Hội An, ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ, dùng Phạn ngữ.
Từ khi lập quốc Champa luôn
hướng về phía Bắc nên thường xuyên đem quân đánh phá các tỉnh phía nam
Đại Việt nên vết tích văn hóa Champa ở Đồng Nai hơn 10 thế kỷ sau Công
nguyên hầu như vắng bóng. Khoảng giữa thế kỷ XII cuộc chiến tranh giữa
Champa - Chân Lạp kéo dài gần thế kỷ xâm chiếm lẫn nhau, Đồng Nai là
vùng đệm giữa hai vương quốc chắc chắn bị ảnh hưởng nhiều.
Trong vùng Đồng Nai không tìm
thấy di tích văn hóa Champa mà chỉ tìm thấy một vài tượng thần của đạo
Hindu - Ấn Độ giáo mang phong cách Champa ở quanh vùng Biên Hòa.
Tại chùa Bửu Sơn đang thờ một
phù điêu tượng thần Vishnu bằng sa thạch, phù điêu được tạc trong tư
thế ngồi, hai chân xếp bằng kiểu Ấn Độ trên một bệ thấp liền nhau, có 4
tay, hai tay trước cầm hai cây chùy, hai tay sau cầm con ốc và cái đĩa
là vật tùy thân của thần, lưng dựa vào tấm lá nhĩ, phía sau khắc bản
minh văn. Đầu đội mũ kiểu Mukuta hình chóp nhọn.
Dạng
tự khắc phía sau phù điêu tượng thần là chữ Champa cổ xen những từ ngữ
Sanskrít và khá nhiều tự dạng còn tồn tại trong chữ viết Champa ngày
nay. Nội dung văn bia nói đến một sự kiện lịch sử chiến tranh của một
hoàng tử có tên Nauk Glaun Vijaya sau khi giành được nhiều chiến thắng
đã cho dựng tượng thần Tribhu Vanakranta (phù điêu thần Vishnu) bằng
chiến lợi phẩm lấy được từ người Khmer. Niên đại ghi trên bia cho biết
được khắc vào năm 1421, phù điêu được tạc mang hai phong cách nghệ
thuật Tháp Mẫn - Yang Mun. Có lẽ phù điêu được tạc tại chỗ không theo
một mẫu thức nghệ thuật nào mà kết hợp hài hòa hai phong cách điêu khắc
Tháp Mẫn - Yang Mun (Champa). Nội dung văn bia cho thấy đạo Hindu bấy
giờ gắn bó mật thiết với vương quyền Champa, là chỗ dựa tinh thần của
hoàng tộc Champa. Sự kết hợp giữa vương quyền và thần quyền được thể
hiện khá rõ nét mà biểu hiện ở vị thần Vishnu được tôn lên vị trí hàng
đầu giữ vai trò bảo hộ, được Hoàng tử hiến dâng tất cả chiến lợi phẩm
có được từ các cuộc chiến tranh để làm sở hữu vĩnh viễn chứ không giữ
lại hưởng thụ.
Gần chùa Bửu Sơn nhân dân còn
phát hiện bốn tấm phù điêu hình lá nhỉ được tạc từ đá quánh (đá keo).
Hai thể hiện hình người, hai thể hiện hình vật thiêng, tạc khá thô.
Hai tấm phù điêu hình người
được tạc dạng bán thân, đầu đội mủ hình chóp, hai tay chắp vào nhau như
cầm một vật thể để trước ngực, trong tư thế như đang cầu nguyện.
Hai tấm phù điêu hình vật
thiêng trên mặt tạc một trụ cột đứng ở giữa, hai bên chạm hai đường đai
khá rộng hợp thành hình giống chữ ô - mê - ga hơi eo ở giữa. Có thể là
biểu tượng của vật thiêng hình Linga dựng trên bệ thờ với ngọn lửa
thiêng.
Bốn
tấm phù điêu là hình tượng trang trí được gắn trên các mái đền của đạo
Hindu, phù điêu được thể hiện theo phong cách Tháp Mẩn (Champa) nhưng
với chất liệu tại chỗ, đường nét thô có biểu hiện riêng của vùng đất
Biên Hòa.
Tại miếu Bà Cố Hỉ (Nhơn Trạch)
phát hiện một tượng sa thạch được tạc theo dạng bán thân, mất đầu, hai
tay chắp trước ngực cầm vật giống như hoa sen, lưng gắn liền với bệ
tượng có lẽ dùng gắn lên kiến trúc đền thờ đạo Hindu. Tượng được thể
hiện hình nữ cầu nguyện, mang phong cách Champa.
Vết
tích văn hóa Champa được tìm thấy trên đất Đồng Nai có niên đại khá muộn
và hiếm. Nó gắn liền với sự kiện lịch sử mà bia ký sau tượng Vishnu ở
chùa Bửu Sơn cho biết cuộc chiến tranh khá ác liệt giữa Chân Lạp -
Champa trên vùng đất này mà chiến thắng thuộc về hoàng tử Nauk Glaun
Vijaya (Champa).
Các kỹ sư hãng điện tử khổng lồ Sony, Nhật Bản vừa tìm cách chế ra nguồn năng lượng từ giấy vụn.
Tại Hội chợ các sản phẩm vì môi trường ở thủ đô Tokyo, Sony đã mời một số em nhỏ thực hiện thí nghiệm. Cho giấy vụn vào hỗn hợp gồm nước và một số loại enzyme, lắc lên và chờ đợi trong vài phút. Hỗn hợp này sau đó đã sản sinh ra dòng điện, cung cấp năng lượng đủ cho một cái quạt điện nhỏ.
“Cơ chế trên tương tự như cách con
mọt tạo năng lượng”, ông Chisato Kitsukawa, phụ trách quan hệ công
chúng của hãng Sony nói với AFP.
Theo ông, công nghệ mới lần đầu tiên ra mắt là một phần trong công trình chế tạo “pin sinh học” của Sony.
Các enzyme đã phá vỡ liên kết của giấy vụn, sau đó được tác động bởi một nhóm các loại enzyme khác có nhiệm vụ cung cấp các hydro ion và electron. Các eletron này di chuyển quanh một quỹ đạo và sinh ra nguồn năng lượng, còn các hydro ion sẽ kết hợp với phân tử oxygen tạo thành nước.
“Các loại pin sinh học là loại pin thân thiện với môi trường và rất có tiềm năng phát triển trong tương lai, do không sử dụng kim loại và các hóa chất độc hại”, ông Kitsukawa cho biết.
Nhưng công nghệ này vẫn cần thời gian khá lâu trước khi đi vào sản xuất đại trà do khả năng cung cấp điện thấp, không đủ khả năng cung cấp điện cho các thiết bị lớn hơn và trong thời gian dài, đồng thời không thay thế được các loại pin phổ biến hiện nay.
Tại Hội chợ các sản phẩm vì môi trường ở thủ đô Tokyo, Sony đã mời một số em nhỏ thực hiện thí nghiệm. Cho giấy vụn vào hỗn hợp gồm nước và một số loại enzyme, lắc lên và chờ đợi trong vài phút. Hỗn hợp này sau đó đã sản sinh ra dòng điện, cung cấp năng lượng đủ cho một cái quạt điện nhỏ.
Theo ông, công nghệ mới lần đầu tiên ra mắt là một phần trong công trình chế tạo “pin sinh học” của Sony.
Các enzyme đã phá vỡ liên kết của giấy vụn, sau đó được tác động bởi một nhóm các loại enzyme khác có nhiệm vụ cung cấp các hydro ion và electron. Các eletron này di chuyển quanh một quỹ đạo và sinh ra nguồn năng lượng, còn các hydro ion sẽ kết hợp với phân tử oxygen tạo thành nước.
“Các loại pin sinh học là loại pin thân thiện với môi trường và rất có tiềm năng phát triển trong tương lai, do không sử dụng kim loại và các hóa chất độc hại”, ông Kitsukawa cho biết.
Nhưng công nghệ này vẫn cần thời gian khá lâu trước khi đi vào sản xuất đại trà do khả năng cung cấp điện thấp, không đủ khả năng cung cấp điện cho các thiết bị lớn hơn và trong thời gian dài, đồng thời không thay thế được các loại pin phổ biến hiện nay.
Mối quan hệ lịch sử văn hóa Đồng Nai với các vùng phụ cận
Trong
bài chuyên luận về lịch sử các dân tộc miền núi Nam Việt Nam của
B.Bourotte, khi đề cập đến cư dân có giả thuyết cho rằng "Vùng đất Đồng
Nai - Nam Tây nguyên vào đầu Công nguyên thuộc lãnh địa của vương quốc
Phù Nam. Cộng đồng cư dân vùng này đã có sự pha tạp giữa lớp nhân
chủng Indonesien bản địa (nguyên Đông Dương) với lớp nhân chủng đã Ấn
Độ hóa".
Cư dân
bản địa sống thành từng bộ tộc, trong bộ tộc có nhiều thị tộc nhỏ. Họ
quản lý bộ tộc bằng luật tục mang tính cộng đồng, gia đình. Vùng đất
cai quản được khái niệm trên lãnh vực mà cộng đồng mình khai phá canh
tác. Đứng đầu mỗi bộ tộc là tộc trưởng, người có uy tín đứng ra giải
quyết những xích mích trong nội tộc và làm chủ tế các buổi lễ hội. Họ
sống trong những chiếc nhà sàn, nhà dài được chia làm nhiều ô cho những
gia đình nhỏ trú ngụ. Nhà được làm bằng vật liệu nhẹ từ cây lá rừng,
gần nhà cất một kho lúa dùng chung cho một thị tộc. Nhà cất trên những
giồng đất gần sông - suối, gần thung lũng để thuận tiện sinh hoạt, sản
xuất và giao lưu hàng hóa. Họ theo chế độ mẫu hệ, con theo dòng mẹ, con
gái được quí trọng hơn con trai.
Đời
sống kinh tế chủ yếu là nông nghiệp ruộng rẫy. Thương nghiệp cũng phát
triển bằng đường hàng hải trên tuyến sông Đồng Nai - bến cảng Cần Giờ
với các vùng phụ cận và Đông Nam Á. Sản phẩm trao đổi chủ yếu là các
tài nguyên giàu có từ rừng như gỗ, ngà voi, mật, sáp ong để lấy những
sản vật mà trong vùng không sản xuất được như vàng, thủy tinh, mã
não.... Sản xuất nông nghiệp dựa vào thiên nhiên là chính "ăn rừng,
uống nước trời", theo phương thức "hỏa canh, thủy nậu", mang tính tự
cấp tự túc. Hình thái kinh tế chiếm đoạt như săn bắt, săn bắn, hái lượm
đóng vai trò không nhỏ trong đời sống của họ. Các ngành nghề tiểu thủ
công nghiệp cũng phát triển như tạc tượng, nung gạch, dệt, rèn, đan...
Các sản phẩm mang tính kỹ thuật cao như nghề kim hoàn, nấu chảy thủy
tinh, đồ gốm tốt được du nhập từ các nơi trong vùng. Nghề chăn nuôi ít
phát triển vì gia súc, gia cầm được nuôi chủ yếu phục vụ cho các dịp tế
lễ như hiến sinh, lễ cưới, cúng thần..., ít dùng trong sản xuất. Nghề
làm gạch tại chỗ theo kiểu thức Ấn Độ chỉ dùng cho việc xây dựng các
đền thờ thần linh của Hindu giáo.
Tôn
giáo tín ngưỡng nguyên thủy là thờ đa thần, họ quan niệm mọi vật đều có
linh hồn như: thờ thần núi, thần rừng, thần sông, thần lửa, thần rẫy,
thần lúa. Khi đạo Hindu - Ấn Độ giáo du nhập vào, cư dân ở đây tiếp thu
cải biến chủ yếu hai giáo phái thờ Vishnu, Shiva. Trong các di tích
không tìm thấy nhiều dạng tượng thờ phối hợp được phát triển sau này
như ở miền Tây Nam bộ. Đạo Phật cũng được du nhập nhưng khá muộn. Về
sau, do nhiều nguyên nhân lịch sử, Ấn Độ giáo suy tàn. Cư dân trở về
với tín ngưỡng truyền thống, thờ đa thần. Hàng năm tổ chức các lễ hội
cộng đồng cúng Yang, lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới...với những nghi
thức độc đáo. Các phế tích kiến trúc đền thờ đạo Hindu - Ấn Độ giáo
không còn được tôn sùng như trước, họ xem là khu vực thần linh, gắn
liền với những truyền thuyết, chuyện cổ tích mang tính huyền bí.
Xã hội
không phân chia giai cấp rõ ràng, sự giàu nghèo không cách biệt lớn,
chủ yếu lấy vật dụng gia đình làm thước đo. Tuy nhiên, trong cộng đồng
có những thành phần giàu có với những tài sản như chiêng, chóe,
trâu...; thành phần nghèo là không có tài sản; thành phần nô lệ là
những chiến binh thất trận, những người ở trừ nợ nhưng không phân biệt
đối xử khắc nghiệt, có thể gọi họ là những người ở hơn là nô lệ. Xã hội
theo chế độ mẫu hệ, tục thách cưới, ở rể phổ biến rộng rãi. Với quan
niệm chết là về thế giới bên kia nên có tục lệ người chết được phân
chia tài sản đồng đều với những thành viên trong gia đình và được chôn
theo phương thức địa táng, xây dựng nhà mồ và bỏ mã. Gia đình có người
chết sau khi an táng xong, ngôi nhà được dời đi nơi khác hoặc đốt làm
nhà mới, theo quan niệm để trừ tà ma, bệnh hoạn. Đây có thể là một kiểu
thức phản ánh tiêu diệt mầm dịch bệnh đã từng xảy ra trong cộng đồng
trước đó.
Lớp cư
dân bản địa thuộc hệ ngôn ngữ Môn - Khơmer, dòng Nam Á. Cộng đồng
không có chữ viết riêng. Chữ Sanskrít du nhập từ Ấn Độ qua sự truyền bá
đạo Hindu thể hiện trên những bia ký đối với họ vô cùng xa lạ.
Trang
phục cư dân bản địa rất đơn giản, đàn ông đóng khố, đàn bà mặc váy,
ngực để trần. Những tấm thổ cẩm, chăn, váy, khố đều do chính bàn tay họ
làm ra từ những cây bông tự trồng, tự dệt; màu sắc tự nhuộm từ nhựa
cây rừng; hoa văn trang trí được thể hiện khá tinh xảo.
Trang
sức của họ cũng khá cầu kỳ như vòng tay, vòng chân, khuyên tai, vòng cổ
bằng đồng, bằng bạc, hạt chuỗi, hạt cườm, mã não nhiều màu sắc. Tục cà
răng, căng tai chỉ thể hiện trong một số nhóm cư dân.
Vũ khí
là cây cung, cái tên, cái bẫy. Công cụ sản xuất là chiếc dao côi, chà
gạc, chiếc rìu, cây chọc tỉa lúa, cối giã, sàn, nia, gùi.... Dù đi đâu
như lên rừng, lên rẫy, xuống sông, suối họ đều mang theo dao côi bên
hông, chiếc gùi trên lưng, vai mang chà gạc, tay cầm cung tên. Đó là
những loại vũ khí tự vệ đồng thời là công cụ săn bắn phục vụ đời sống
hàng ngày của họ.
Nhạc
cụ là những bộ chiêng được xem như tài sản trong gia đình và vật dùng
cúng thần linh trong lễ hội cúng nhang lúa, cúng thần linh, ma chay,
cưới hỏi. Ngoài ra còn một số nhạc cụ tự tạo như đàn tre, kèn bầu, kèn
môi, kèn lúa.... Trong cộng đồng cư dân còn lưu lại những bài ca truyền
miệng, hát giao duyên, ru con, dân ca, trường ca phản ánh tình yêu,
công việc làm và những chuyện cổ mang nhiều yếu tố huyền bí; những bài
văn cúng thần, những điệu múa.
Cư dân
bản địa ở Đồng Nai gồm nhiều bộ tộc có một quá trình phát triển liên
tục và sáng tạo. Mỗi bộ tộc có một nét văn hóa riêng, chúng vừa bổ
sung, vừa đan xen nhau hình thành một nền văn hóa đa dạng, độc đáo, phù
hợp với điều kiện lịch sử, tự nhiên của Đồng Nai.
Vùng
đất Đồng Nai từ thế kỷ I đến thế kỷ XV sau Công nguyên là điểm hội tụ,
giao lưu của các cộng đồng cư dân. Với điều kiện lịch sử cụ thể của một
giai đoạn phát triển có nhiều biến thiên của xã hội, đất Đồng Nai trở
thành một vùng đất mở thu hút cư dân Việt đến khai phá, mở ra một thời
kỳ phát triển mới.
Những di tích, di vật thuộc giai đoạn từ thế kỷ I đến thế kỷ XV sau Công nguyên qua phát hiện khảo cổ học ở Đồng Nai - Phần I
Vùng hạ lưu sông Đồng Nai (Nhơn Trạch, Long Thành, Biên Hòa)
1.1. Di tích:
Di tích Gò Chiêu Liêu, bên hữu
ngạn Suối Cả thuộc ấp Đất Mới, xã Long Phước, huyện Long Thành. Đây là
một kiến trúc gạch, trung tâm có một nền vuông có diện tích 4,80 m x
4,50 m. Xung quanh xây tường dày khoảng 1,00 m; cao 0,65 m, một bờ
tường phía Bắc, xây theo hướng Đông - Tây dài 6,50 m. Giữa nền gạch
vuông chừa một ô trống, bên trong nện chặt đất sét, sỏi và gạch vụn.
Trên vách tường có ba lỗ tròn thẳng hàng cách đều và nền gạch đục có lỗ
song song có đường kính 0,40 m. Có lẽ, đây là những lỗ chân cột được
đục qua gạch sau khi kiến trúc được xây dựng xong để làm mái che cho
kiến trúc. Kiến trúc di tích có dạng đền thờ đạo Hindu - Ấn Độ giáo.
Niên đại phóng xạ C14 của di tích là 1900 ± 70 năm cách ngày nay (tức vào khoảng thế kỷ I - II sau Công nguyên).
Di tích Gò Ông Tùng nằm cách di
tích Gò Chiêu Liêu khoảng 100 m về phía Tây. Di tích thuộc loại hình
kiến trúc gạch, xung quanh xây bức tường dày khoảng 1,00 m; chiều dài
Đông - Tây 11,00 m; rộng Bắc - Nam 7,00 m, cách tường phía Đông 0,50 m
xây một nền gạch bốn lớp có diện tích 5,00 m x 4,00 m. Phần còn lại
được nện chặt cát, sỏi và đất sét dẻo dày 0,30 m. Có 18 lỗ tròn đường
kính trung bình từ 0,20 m - 0,40 m cách nhau không đều. Có lẽ là những
lỗ chân cột. Di tích Gò Ông Tùng có kiểu cách xây dựng giống với di
tích Gò Chiêu Liêu.
Di tích Gò Bường được
B.Révertégat phát hiện, thông báo trên tập san Hội nghiên cứu Đông
Dương (BSEI) năm 1933 với tên gọi là Nhà Mát hay Bàu Thành. Nay thuộc
ấp II, xã Long Phước, huyện Long Thành. Di tích nằm trên gò cao so với
mặt ruộng 2 m; phía Đông có hồ nước hình chữ nhật, phía Tây - Bắc có hồ
nước hình vuông với vết tích xóa mờ. Di tích thuộc loại hình kiến trúc
gạch có bình đồ hình chữ nhật, xung quanh xây tường dày 1,45 m; cao
còn 0,80 m. Chiều dài theo hướng Đông - Tây 16,00 m, chiều rộng Bắc -
Nam 14,00 m. Hướng của di tích quay về phía Đông, cạnh zích zắc nhỏ dần
vào hai bên tạo cửa ở giữa. Trong di tích được ngăn thành nhiều ô
vuông lấp đầy gạch, cát, đá. Trong di tích phát hiện hàng trăm mảnh vỡ
của bia đá, bánh xe, cánh tay tượng, chân trụ, hạt chuỗi, hạt đá, mảnh
vàng, lục lạc, chân đèn và những sản phẩm gốm, sành sứ bị xáo trộn.
Những di vật trong di tích Gò Bường:
- Bản khắc minh văn được ghi
trên một bia bằng đá cát mịn, bị đập vỡ. Trong đó còn 8 mảnh lưu lại
nhiều chữ cổ dạng tự Sanskrit. Một mảnh còn 4 đoạn ký tự với nghĩa
(theo bản dịch của Thái Văn Chải) như sau:
Câu 1: nói về lễ nghi tế thần lửa của đạo Bà la môn.
Câu 2: nói về thuyết vô thường trong Ấn giáo (đạo Hindu) trong phân chia quyền lực.
Câu 3: nói chung về thuyết vô thường, sự bất công, sự tham lam ích kỷ của loài người trên thế gian theo đạo Hindu hay ấn giáo.
Câu 4: có lẽ là lời khuyên con người nên tin theo ánh sáng của thần Indra mà tiêu biểu là Ấn giáo.
- Bánh xe: gồm nhiều mảnh sa
thạch tương đương 1/4 bánh xe nguyên trạng. Đường kính 0,44 m, được đục
từ một khối đá nguyên, vòng trong thẳng và cách đều 0,4 m là căm xe
(nan hoa) hướng tâm thành hình rẻ quạt. Hình tượng bánh xe giống như
vật tùy thân của thần Vishnu.
- Cánh tay tượng: nằm rải rác
trong di tích, gồm 3 đoạn: một đoạn từ nách đến cùi chỏ (dài 16,5 cm),
phía trong cùi chỏ có vết gãy như một cánh tay khác liền nhau; một đoạn
từ cùi chỏ đến cổ tay (dài 11 cm); một đoạn của bàn tay nhưng gãy các
ngón. Các đoạn được làm từ sa thạch. Đây là những bộ phận của tượng
thần được thờ trong di tích.
- Mảnh vàng hình thoi được dập
khuôn, các cạnh được dập nổi hai đường song song nối nhau, tâm có lỗ
tròn và có bốn gờ nổi ra các cạnh. Có thể đây là sản phẩm nghệ thuật
thể hiện hình ảnh con mắt thần Siva được gắn giữa trán tượng thần hoặc
phục sức trên đầu tượng thần.
- Lục lạc bằng đồng bị vỡ chỉ còn 1/4 hình tròn, không trang trí hoa văn.
- Chân đèn được làm bằng đồng
chỉ còn phần chân hình trụ, bốn đai nổi gờ trên thân và bàn đế tròn
khum choải ra ngoài, trên mặt có hai gờ song song bao quanh bàn đế. Có
thể là vật dùng trong tế lễ.
- Hai hạt chuỗi: một hạt làm
bằng đá Hồng mã não (cornaline), có đục lỗ xuyên thẳng thân để kết dây;
một hột làm bằng thủy tinh hai màu đen, trắng; gọi là hạt chuỗi đa sắc
(poly chrome).
- Hạt thạch anh màu trắng trong
suốt và hạt thủy tinh màu lam. Có hình gần chữ nhật dẹp, một mặt phẳng,
một mặt khum, các gốc cạnh đều tròn, giống như dùng cẩn vào đồ trang
sức.
- Gốm gồm nhiều cá thể, có kích
thước trung bình và nhỏ, chủ yếu có hai loại: gốm thô được làm bằng
tay, không trang trí hoa văn; gốm mịn làm bằng bàn xoay có trang trí
hoa văn. Di tích Gò Bường có thể là một đền thờ lớn của cư dân theo đạo
Hindu. Niên đại được đoán định vào khoảng thế kỷ thứ 10 sau Công
nguyên.
Di tích Bến Sắn thuộc xã Phước
Thiền, huyện Nhơn Trạch. Tại đây, có hai dạng kiến trúc gạch nằm cạnh
con suối đã bị phá hủy hoàn toàn. Theo mô tả của nông dân địa phương, ở
hai di tích có hình ô vuông bên trong sâu khoảng 2,00 m, nện đầy đá
cuội tròn với đất sét, lớp cuối cùng là cát nhuyễn, trong đó có năm
miếng vàng mỏng khắc chữ. Loại hình di tích Bến Sắn gần giống với di
tích Rạch Đông có dạng đền thờ đạo Hindu, niên đại khoảng thế kỷ VIII -
IX sau Công nguyên.
Di tích Bến Gỗ nằm trên ngọn
đồi, dưới nền cũ chùa Long Bửu thuộc xã Long Hưng, huyện Long Thành. Di
tích là một kiến trúc gạch khá lớn song đã bị ngôi chùa Long Bửu xây
dựng sau này chồng lên trên nên khó xác định được loại hình. Di vật
trong di tích:
- Linga: bằng sa thạch, hình trụ
tròn, bị vỡ chỉ còn phần thân trên và đầu (dài 5,7 cm; rộng 4,4 cm).
Dọc thân có hai rãnh song song và chạm phía đầu, tạo dáng như sinh thực
khí của nam giới. Đây là vật thờ của đạo Hindu.
- Bệ tượng: bằng sa thạch, hình
khối vuông, bốn cạnh bằng nhau (dài 0,60 m; cao 0,18 m). Mặt dưới
phẳng, mặt trên có đường gờ bao quanh. Ở giữa có lỗ đục tròn làm nơi
dựng vật thờ. Bệ là bộ phận chân tảng cuối cùng của tập hợp bệ thờ gồm:
chân tảng, tảng đá vuông, bàn đế, bệ Yoni.
- Phù điêu hình vũ nữ: (hiện vật
không còn nguyên vẹn) bằng sa thạch thể hiện hai vũ nữ đang múa. Trên
cổ có đeo vòng yếm rộng, cánh tay và cổ tay đeo vòng trang sức; thân để
trần, dưới mặc xà - rông. Phù điêu này mang phong cách nghệ thuật Ba -
Phuon, khoảng thế kỷ XI sau Công nguyên.
- Phù điêu đầu tượng Phật: bằng
sa thạch. Đầu tượng hơn nghiêng về bên trái, cuộn tóc tròn được thể
hiện bằng ba dải hình ô vuông nhỏ. Niên đại như phù điêu hình vũ nữ.
- Chóp nhọn: bằng đất sét pha
cát mịn. Dáng hình trụ tròn nhỏ dần về trên hình chóp nhọn. Phần dưới
tạo thành những đai lớn nhỏ khác nhau giống hình búp sen. Đây là vật
dùng trang trí trên mái kiến trúc hoặc bờ tường.
Tuy nhiên, với những di vật thu
thập được như: gạch, chóp nhọn, Linga, Yoni, bệ đá, phù điêu, tượng
thần... có thể nơi đây là một đền thờ đạo Hindu khá lớn, vào khoảng thế
kỷ X - XI sau Công nguyên.
Di tích Cầu Hang trong khuôn
viên Tịnh xá Ngọc Uyển, phường Bửu Hòa, thành phố Biên Hòa. Di tích
được đào thám sát nhưng địa hình ở đây bị san ủi nhiều lần nên không
tìm thấy loại hình kiến trúc mà chỉ thu thập được các loại hiện vật.
- Ngói úp: (số lượng nhiều nhưng
còn 7 mảnh tương đối nguyên vẹn) bằng đất sét nhuyễn, chế tác bằng
khuôn và tay. Hình dáng như nửa cái ống, một đầu lớn và một đầu nhỏ. Ở
giữa mặt trong có một cái núm dùng để chốt cố định vào mái kiến trúc.
Kích thước không đều nhau.
- Ngói ngửa: chất liệu và kỹ
thuật chế tác giống như ngói úp, dáng hình chữ nhật cong dần về hai
cạnh. Giữa viên ngói phía mặt lồi có núm nhọn để giữ viên ngói cố định
với mái kiến trúc. Kỹ thuật lợp mái ngói úp - ngửa giống như kỹ thuật
lợp mái ngói âm - dương ngày nay vẫn còn phổ biến nhưng không có chốt
cố định.
- Ngói, diềm: ngói có chất liệu,
hình dáng, kích thước giống như ngói ngửa; diềm làm bằng khuôn hình lá
đề in nổi hoa văn hai đường song song dài ở giữa, ngắn hai bên. Tấm
diềm được in hoa văn nổi hình bầu dục, hình móc câu, hình chữ S cách
đều hoặc hình mặt người đội mũ nhọn. Loại ngói này thường gắn trước mái
xung quanh kiến trúc.
- Chóp nhọn: (19 tiêu bản) bằng
đất sét pha cát mịn. Kỹ thuật chế tác bằng phương pháp dải cuộn. Hình
trụ tròn, một đầu nhọn, một đầu tạo thành những đai lồi lớn nhỏ khác
nhau giống như búp sen. Đáy gắn liền với tấm ngói cong úp xuống. Kích
thước chóp nhọn không đều nhau. Chóp nhọn thường dùng trang trí trên
nóc kiến trúc hoặc trên các tường rào.
Niên đại di tích được đoán định vào khoảng thế kỷ X - XII sau Công nguyên.
Ngoài các di tích trên còn có
một số địa điểm phát hiện dấu vết gạch cổ hay vật liệu kiến trúc khác
như: địa điểm cách di tích Gò Bường 500 m về hướng Đông - Bắc; địa điểm
Núi Đất cách di tích Gò Chiêu Liêu về hướng Bắc khoảng 3 km; địa điểm
khuôn viên chùa Bửa Sơn (phường Hòa Bình, Tp.Biên Hòa).
1.2. Di vật:
- Tượng
thần Vishnu được tìm thấy dưới lòng sông Đồng Nai cách chân cầu Hóa An
về phía thượng nguồn khoảng 500 m. Tượng được tạc từ khối sa thạch thể
hiện thần Vishnu trong tư thế đứng trên bệ. Tượng có bốn tay đều bị gãy
mất, đầu đội mũ trụ, thân để trần, dưới mặc xăm pốt dài đến đầu gối,
eo buộc dây thắt lưng gút phía trước. Thanh đỡ là những trụ ngang hai
bên tai và trên bệ nhưng đã bị gãy. Tượng thần Vishnu có bốn tay thường
mỗi tay cầm các vật thiêng như: con ốc (cankha), cây gậy, cái đĩa,
bánh xe hay quả cầu. Đây là vật tùy thân của thần theo truyền thuyết
đạo Hindu - Ấn Độ giáo. Tượng thể hiện phong cách nghệ thuật giai đoạn
Phuon - Da muộn, khoảng thế kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
- Tượng nam thần được tìm thấy
gần chùa Hiển Lâm thuộc xã Hóa An, thành phố Biên Hòa. Tượng bằng sa
thạch mịn trong tư thế ngồi xếp bằng trên bệ vuông, bị mất đầu và tay
trái, hai tay để trên đầu gối. Tượng thể hiện phong cách nghệ thuật
Champa. Nhưng không đoán định được niên đại.
- Chân đế tượng bằng sa thạch,
phát hiện trong địa phận xã Hóa An, thành phố Biên Hòa. Hai bàn chân
tượng đứng trên bệ chữ nhật có chốt cắm. Hai bàn chân song song thể
hiện tư thế tượng đứng thẳng, đường nét tạo tác không rõ các ngón chân;
cổ chân như có đeo vòng trang sức phía sau gót có dấu trụ đổ dính liền
bị gãy. Chân tượng thể hiện đặc trưng phong cách nghệ thuật Ba -
Phuon, khoảng thế kỷ XI sau Công nguyên.
- Tượng nam thần tìm thấy trong
khu vực chùa Long Bửu thuộc xã Long Hưng, huyện Long Thành. Tượng bằng
sa thạch, cao 1,14 m có tư thế đứng thẳng trên bệ. Tượng bị gãy làm ba
đoạn, mất hai bàn tay và một tai phải. Đầu tượng có mũ Mukuta hình chóp
nhọn, chít vành khăn nở rộng, cổ đeo vòng yếm, mình để trần, dưới mặc
xăm pốt ngắn, mép trên luồng dây thắt lưng cột thành nút ở giữa bụng,
ngang mông mang đai thắt lưng khóa phía trước như hai hình số 8 lồng
vào nhau, phía sau như hình cánh bướm; cánh tay, cổ tay, cổ chân đều
đeo vòng trang sức, phía sau gót chân tạo hai thanh đỡ liền với ống
chân đến gần đầu gối. Thần thái tượng giống thần Dvasapala (thần giữ
đền), thể hiện phong cách nghệ thuật Ba - Phuon, khoảng thế kỷ XI sau
Công nguyên.
- Tượng Phật: tìm được dưới sông
Đồng Nai và thờ ở chùa Linh Quang thuộc phường 2, quận 4, Thành phố Hồ
Chí Minh. Tượng bằng sa thạch mịn có tư thế ngồi thiền kiểu “kiết già”
trên mình rắn Naga, phía sau có tán che bằng 7 đầu rắn. Đầu Phật đội
mũ hình chóp cụt chạm hình cánh sen cách điệu. Mình để trần, dưới mặc
xăm pốt mép trên bẻ ra ngoài. Tượng thể hiện phong cách nghệ thuật
Ăngco - Vat, khoảng thế kỷ XII sau Công nguyên.
- Tượng người cầu nguyện, tìm
thấy gần miếu Bà Cố Hỷ thuộc xã Đại Phước, huyện Nhơn Trạch. Tượng bằng
sa thạch mịn, dạng bán thân, bị gãy mất đầu. Hai tay chắp trước ngực
cầm vật như bông sen. Lưng gắn liền với bệ, có lẽ dùng gắn vào kiến
trúc đền thờ đạo Hindu. Tượng mang phong cách nghệ thuật Champa, khoảng
thế kỷ XIII sau Công nguyên.
- Tượng Ganesa: mình người đầu
voi được tìm thấy bên bờ tả ngạn sông Đồng Nai thuộc địa phận thành
phố Biên Hòa. Tượng được đúc bằng đồng thau, trong tư thế đứng thẳng,
vòi voi buông thẳng trước ngực, hai tai đưa về phía trước, bàn tay trái
bị gãy, đứng trên bệ hình vuông cạnh 2,50 cm; cao 0,90 cm. Đầu đội mũ
Mukuta hình chóp nhọn, cổ, cánh tay, cổ tay, cổ chân đều đeo vòng trang
sức, bàn tay phải để ngửa cầm quả cầu. Thân để trần, dưới mặc xăm pốt
dài gần đầu gối, hông mang đai lưng thắt nút phía sau hình cánh bướm.
Tượng cao 12,30 cm, mang phong cách nghệ thuật Ba - Phuon, khoảng thế
kỷ XI sau Công nguyên.
- Phù điêu thần Vishnu (chùa Bửu
Sơn, phường Hòa Bình, Tp. Biên Hòa): bằng sa thạch mịn, có tư thế ngồi
kiểu “kiết già” trên bệ. Lưng tựa liền vào tấm đá hình lá nhỉ. Tượng
thần có bốn tay: hai tay trước đặt lên đầu gối cầm hai cây chùy, hai
tay sau giơ lên ngang vai; tay trái cầm con ốc (cankha), tay phải cầm
cái đĩa. Đầu đội mũ trụ tròn, hai tai đeo trang sức chấm vai, cổ đeo
tấm yếm; cánh tay, cùi chỏ, cổ tay, cổ chân đều đeo vòng trang sức.
Thân để trần, vai đeo sợi dây, dưới mặc xăm pốt có tấm che phía trước.
Tấm tựa phù điêu phía sau khắc minh văn chữ Chăm pa cổ xen những từ San
krit. Phù điêu thần Vishnu thể hiện hai phong cách nghệ thuật Tháp Mẫn
- Yang Mun, khoảng thế kỷ XV.
- Nội dung bản minh văn của phù
điêu (dựa theo bản dịch Pháp ngữ của A.Cabaton) như sau: “Con trai của
vua Sri Jaya Simhavarman, Nauk Glaun Vijaya bảo vệ vương quốc. Ông đã
đánh bại vương quốc An Nam. Ông đi đánh trận và trở về, chiếm được xứ
Brah Kãnd. Ông đã thắng nhiều trận và trở về vương quốc Champa. Vào năm
Saka chỉ rõ bởi những thế giới, sáu mươi (hoặc tám); 3 cây gậy (hoặc
ngọn lửa). Ông đã dựng tượng Tribhuvanakrânta này bằng chiến lợi phẩm
chiếm đoạt được từ người Khơmer. Ông đã dâng luôn những chiến lợi phẩm
đó làm sở hữu cho các thần, các Linga khác nhau và không bao giờ hưởng
thụ nó nữa, dù là trong lãnh địa Khơmer hay trong lãnh địa Chàm”.
Niên đại được Louis Finot xác
định vào năm 1343 Saka, tương đương năm 1421 sau Công nguyên, liên quan
đến triều vua Sri Simhavarman V và hoàng tử Nauk Glaun Vijaya.
Nhóm di vật đá phiến mịn gồm:
Yoni dạng hình vuông cạnh 1,00 m; dày 0,18 m, có đường khe bị vỡ, xung
quanh tạo gờ thành rãnh chảy ra máng. Ở giữa có lỗ hình chữ nhật xuyên
qua đáy, có thể dùng cắm vật thờ Linga. Bệ thờ: thân hình khối trụ
tròn. Quanh thân bệ chạm hình bông sen tám cánh cách đều nhau, ở trung
tâm đục lỗ tròn xuyên thân. Đường kính lớn 1,25 m; cao 0,30 m. Ba tấm
đan dạng hình chữ nhật được trau chuốt, mài nhẵn. Có thể là những đà
ngang nơi cửa ra vào hoặc bậc tam cấp nơi cửa chính kiến trúc. Niên đại
của nhóm di vật này khoảng thế kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
Nhóm phù điêu hình người (miếu
Ngũ Hành, phường Quang Vinh, TP. Biên Hòa): hình khối tam giác đều, lồi
ở giữa và cong dần về hai bên. Phù điêu thể hiện hình người bán thân,
đầu đội mũ hình chóp, hai tay chấp trước ngực theo tư thế cầu nguyện.
Dưới bệ đục lỗ tròn có lẽ dùng chốt giữ phù điêu. Phù điêu hình vật
thiêng: phù điêu thể hiện hình trụ lồi đứng giữa, hai bên đờng uốn cong
đối xứng như hình ô-mê-ga (giống ngọn lửa thiêng). Nhóm phù điêu thể
hiện phong cách nghệ thuật champa, giai đoạn Tháp Mẫn, khoảng thế kỷ
XIII - XIV sau Công nguyên.
Nhóm di vật phát hiện dưới sông
Đồng Nai - đoạn từ Cù Lao Rùa đến Cù Lao Bà Sang (Bến Gỗ) gồm: Bàn
nghiền: (18 chiếc) bằng sa thạch mịn. Gồm hai phần: mặt nghiền phẳng
hình chữ nhật, kích thước không đều, trung bình dài khoảng 29 cm - 56
cm; rộng 12 cm - 22 cm; cao 8 cm - 21 cm. Chân đế hình khối vuông nhỏ
dần về thân. Niên đại khoảng thế kỷ VIII - IX sau Công nguyên.
Con lăn (chày nghiền): 11 tiêu
bản, làm bằng sa thạch mịn, hình trụ hai đầu lồi tròn, dài từ 20 cm -
30 cm; đường kính 6 cm - 9 cm. Bàn nghiền và con lăn là hai công cụ đi
liền nhau dùng nghiền lương thực, vật phẩm. Niên đại khoảng thế kỷ V -
IX sau Công nguyên.
Cối, chày: bằng sa thạch. Cối
mất phần chân đế, miệng loe như hình phễu xiên dần về trong, chân đế
chạm nổi ba gờ liền nhau, trong khoét sâu hình lòng chảo. Chày hình
lăng trụ dẹt, một đầu nhỏ, một đầu lồi tròn, dài 12,4 cm; kính đầu 5,80
cm. Cối chày là hai công cụ đi liền nhau dùng giã lương thực. Niên đại
khoảng thế kỷ V - IX sau Công nguyên.
Ấm Kendy: làm từ đất sét mịn,
chế tác bằng bàn xoay. Miệng loe, cổ cao, nhỏ, thân hình cầu dẹt, đế
cao, quanh thân khắc chỉ chìm, toàn thân phủ men. Niên đại khoảng thế
kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
Hộp tròn: bằng đất sét mịn, làm
bằng bàn xoay. Miệng tròn đều có ngàm lõm để giữ nắp đậy. Thân thu hẹp
dần về đáy, trang trí vạch thẳng song song và hình bông cúc lớn có phủ
men. Bình cổ nhỏ: (10 chiếc) bằng đất sét, kỹ thuật chế tác bằng bàn
xoay, quanh thân trang trí những vạch chìm hình cánh hoa sen và phủ men
không đều. Niên đại vào khoảng thế kỷ IX – X sau Công nguyên.
Bình có vòi: (6 chiếc) bằng đất
sét mịn. Miệng rộng, cổ thấp, thân hình quay, chân đế thấp, vòi gắn ở
vai, quanh vai trang trí đường chỉ nổi phủ men mỏng. Bình con tiện (gồm
60 chiếc) hầu hết không còn nguyên vẹn, bằng đất sét. Thân giống hình
con tiện, miệng loe, cổ cao, đáy nhỏ. Trên bình có trang trí hoa văn,
thường phủ lớp men nâu, đen. Chiếc lớn nhất cao 53 cm, nhỏ nhất cao 8,3
cm. Nhóm bình được chế tác bằng bàn xoay, có niên đại khoảng thế kỷ XI
- XIII sau Công nguyên.
Nhóm hiện vật gồm: chum (3
chiếc) được chế tác theo phương pháp dải cuộn kết hợp với bàn xoay.
Trang trí hoa văn khắc vạch, phủ lớp men xám xanh. Âu (6 chiếc) miệng
rộng có gờ lõm và nhỏ dần về đáy, chân đế thấp. Xung quanh phủ lớp men
nâu đen. Bình đáy nhọn (4 chiếc) dáng hình phễu, miệng tròn nhỏ, không
cổ, vai rộng nhỏ dần về đáy. Bình hình chóp đáy bằng (4 chiếc) dáng cân
đối, cổ nhỏ ngắn, thân tròn, có trang trí vạch khắc chìm và cấm dải
xung quanh. Bình hình thoi đáy lồi tròn (3 chiếc) miệng loe xiên, cổ
vừa, thân dẹt, đáy lồi tròn, có trang trí hoa văn chìm và phủ lớp men
đen, vàng. Chóe (3 chiếc) miệng nhỏ hơi loe, thân tròn và nhỏ dần về
đáy, có trang trí những đường vạch chìm. Nhóm hiện vật này, hầu hết
được chế tác bằng bàn xoay, có niên đại vào khoảng thế kỷ XI - XIII sau
Công nguyên.
Ngoài những di vật được tìm thấy
trên, còn có một số di vật được các tài liệu trước đây ghi chép, phát
hiện ở vùng Biên Hòa; nhưng phần lớn hiện nay không còn. Trong số này,
gồm: tượng nam thần (2 pho) được L.Malleret thấy ở chùa Bửu Sơn (nay
thuộc phường Hòa Bình, TP. Biên Hòa) và chùa Đại Giác (xã Hiệp Hòa, TP.
Biên Hòa). Hai pho tượng này không còn nguyên vẹn: mất phần đầu, tay
chân. Tượng bằng sa thạch mịn, thể hiện vị thần nam giới trong tư thế
đứng với đầu để trần, dưới chân mặc xăm pốt bó sát. Ngang lưng có đeo
khóa, phía sau thắt nút hình cánh bướm. Tượng mang phong cách Ba -
phuon, niên đại khoảng thế kỷ X - XI sau Công nguyên.
Nhóm tượng nữ thần do George
Mignon phát hiện trong chùa Bửu An (xã An Hòa, huyện Long Thành), tượng
bằng sa thạch thể hiện nữ thần đứng có bốn tay song chỉ còn cánh tay
trái phía sau cầm vỏ ốc. Đầu đội mũ trụ tựa vào giá đỡ hình vòng cung,
tai dài có lỗ đeo đồ trang sức. Một tượng khác do Révertégat thu được ở
rạch Vương Cai (xã Long Hưng, huyện Long Thành) tượng bằng đá, có bốn
tay, đầu đội mũ trụ, chân đạp trên đầu trâu. Có lẽ đây là tượng nữ thần
Uma chiến thắng quỉ trâu. Nhóm tượng này mang phong cách nghệ thuật
tiền Ăng - co; khoảng thế kỷ VI - VIII sau Công nguyên.
Ngoài ra, còn có một số tượng mà
chủ yếu là tượng Ganesa (mình người đầu voi) được tìm thấy ở chùa Bửu
Thành (Tp.Biên Hòa); ở cánh đồng xã Long Hưng, huyện Long Thành...
nhưng đã thất tán.Những di tích, di vật thuộc giai đoạn từ thế kỷ I đến thế kỷ XV sau Công nguyên qua phát hiện khảo cổ học ở Đồng Nai
Vùng trung lưu sông Đồng Nai (gồm huyện Thống Nhất và Vĩnh Cửu)
Di
tích Cây Gáo I (xã Cây Gáo, huyện Vĩnh Cửu), nằm tả ngạn sông Đồng Nai
khoảng 60 m. Di tích thuộc loại hình kiến trúc gạch được xây dựng theo
hình chữ nhật có chiều dài Đông - Tây 17,5 m; rộng 9,5 m. Phía Đông là
cửa chính có bậc tam cấp, phía Tây dưới lớp đất đắp 0,9 m có gạch xây
thành hai hình vuông lồng vào nhau; ở giữa có hố tròn lấp đất sét dẻo
và gạch vụn. Toàn bộ di tích được phủ đầy hỗn hợp đất sét, sỏi, gạch
vụn cao hơn mặt đất xung quanh. Trong di tích thu được một số mảnh gốm
thô và dấu vết của than tro. Mẫu than lấy từ di tích qua phóng xạ C14 cho kết quả niên đại 1700 ± 45 năm cách ngày nay tức vào khoảng thế kỷ III sau Công nguyên.
Di
tích Cây Gáo II nằm cách di tích Cây Gáo I khoảng 30 m về phía Bắc.
Kiến trúc di tích xây lối hình chữ nhật theo hướng Đông - Tây dài 11,6
m; rộng 3,7 m. Phần lớn những cấu trúc dựng bên trong di tích đã bị sụp
đỗ. Trên các vách tường gạch còn lưu lại vết tích các lỗ đục có kích
thước bằng nhau với các vị trí tương ứng. Có thể đây là những lỗ cột của
một kiến trúc nhẹ dựng phía trên di tích. Đây là loại hình di tích
kiến trúc kết hợp giữa gạch, gỗ. Trong di tích không phát hiện các di
vật liên quan đến tôn giáo. Xung quanh di tích có một sân gạch rộng. Di
tích Cây Gáo II có cấu trúc tương đồng với di tích Cây Gáo I thuộc
dạng đền thờ Hindu giáo. Niên đại khoảng thế kỷ III sau Công nguyên.
Di
tích Đồng Bơ nằm trong cánh đồng trũng thuộc xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu.
Kiến trúc của di tích gồm gạch và đá; có bình đồ gần vuông nằm theo
hướng Bắc chếch Đông 250; cạnh Đông - Tây dài 4,00 m, cạnh
Bắc - Nam dài 5,00 m. Chung quanh có tường gạch gồm bốn hàng xây theo
lối hai viên ngang hai viên dọc xem kẻ nhau. Bên trong di tích được nện
chặt các lớp đất sét với gạch vụn và phía dưới có nhiều đá thạch anh
xen lẫn đất sét thành từng lớp. Trong lớp đất, gạch có một khối thạch
anh lớn đường kính 0,70 m. Có lẽ khối đá này trước đây được đặt trên
nền thạch anh. Trên bề mặt di tích có hai tấm đá: một hình vuông, một
hình tròn có dấu mài và đục đẽo. Những di vật thu được từ chủ nhân vùng
đất có di tích gồm: tay tượng đá cầm vỏ ốc, con lăn, 5 viên đá cuội và
phần thân trên của bình gốm. Những hiện vật này có đặc trưng của văn
hóa Óc Eo - hậu Óc Eo. Riêng cánh tay tượng bằng sa thạch mịn chỉ còn
một đoạn từ nửa cánh tay đến bàn tay cầm vỏ ốc. Hình dáng cánh tay tả
thực. Loại hình này thường thấy trong tượng thần Vishnu, mang phong
cách nghệ thuật tượng tròn hậu Óc Eo; niên đại khoảng thế kỷ VII - VIII
sau Công nguyên. Di tích Đồng Bơ thuộc loại kiến trúc đền tháp, kết
hợp giữa đá và gạch của Hindu giáo. So sánh với các di tích vùng phụ
cận, niên đại đón định của di tích Đồng Bơ vào khoảng thế kỷ VII - VIII
sau Công nguyên.
Di
tích Bàu Sen nằm trên gò đất giữa khu đồng trũng có nhiều bàu nước,
thuộc xã Vĩnh Tân, huyện Vĩnh Cửu. Khi khai quật phát hiện một vỉa gạch
theo hướng Đông - Tây, dài 3,00 m với hai, ba lớp gạch chồng lên nhau.
Bên trong có hai hố hình phễu được chèn đá xung quanh, nằm theo hướng
Bắc - Nam cách nhau 0,60 m. Trong hố được nện chặt hỗn hợp sỏi, gạch
vụn, cát. Trên bề mặt di tích người dân địa phương phát hiện phần dưới
của một pho tượng đá Vishnu. Tượng bằng khối sa thạch mịn có tư thế
đứng. Phần còn lại của tượng là hai bàn tay dưới: một tay tựa ngang đai
và cây gậy; một tay để ngữa tựa vào giá đỡ. Lưng thắt đai bản rộng quấn
ngang mông, bên phải thắt nút thành nhiều nếp gấp. Hai chân đứng trên
bệ có chốt cắm, mặt bệ có ba vết trụ đỡ đã bị gãy. Tượng tạc theo phong
cách nghệ thuật Phnom - da, khoảng thế kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
Niên đại của tượng cũng là niên đại chung cho di tích Bàu Sen.
Di
tích Rạch Đông cách di tích Bàu Sen khoảng 6 km về phía Tây - Nam,
thuộc xã Hố Nai 4, huyện Thống Nhất. Di tích nằm trên gò đất giữa cánh
đồng lúa bên tả ngạn suối Rạch Đông. Di tích có dạng kiến trúc gạch,
xung quanh xây tường dày. Do bề mặt địa hình bị xáo trộn, san lấp chỉ
còn lại vách phía Bắc nên khó hình dung được bình diện chung. Đây là một
quần thể có bốn bộ phận kiến trúc cổ xây bằng gạch. Bên trong tường
gạch góc Tây - Bắc có nền gạch hình vuông, mỗi cạnh dài 3,80 m được xây
năm lớp gạch; giữa có ô vuông trống khoảng 1,00 m được nện chặt đầy hỗn
hợp sỏi và đất sét. Ở độ sâu 1,00 m có một nền gạch chỉ lát một lớp,
giữa chừa lỗ nhỏ hình vuông, mỗi chiều 0,30 m. Ở độ sâu 1,60 m có một
nền với năm lớp gạch và chừa một ô vuông như phía trên. Lớp gạch cuối
cùng ở độ sâu 2,20 m tìm thấy năm mảnh vàng mỏng. Phía Đông - Bắc của
gò, ở độ sâu 0,60 m phát hiện một ô gạch hình vuông nằm lệch về phía
Đông - Nam so với nền gạch phía Đông khoảng 3,00 m. Có một vỉa với ba
lớp gạch chồng lên nhau, trên bề mặt có rải lớp đá cuội. Nền gạch của
phần kiến trúc này rộng 1,00 m đến rìa gò. Phía Nam có lớp đá cuội màu
trắng đục được rải vào bên trong ô vuông gạch. Ở độ sâu 0,45 m phát hiện
một vỉa với ba lớp gạch chồng lên nhau hình bán nguyệt. Hướng Bắc -
Nam có một hàng gạch dài 2,00 m gồm nhiều mảnh gạch vỡ. Dưới lớp gạch
cuối cùng là nền đất được nện chặt bởi hỗn hợp đất sét và gạch vụn.
Phía Tây - Nam có dấu vết của một kiến trúc gạch hình vuông, cạnh Bắc -
Nam song song với nền gạch vuông phía Bắc. Nền gạch lẫn lộn nhiều gạch
vỡ và đất. Di vật trong di tích:
Bàn tay tượng: bằng sa thạch,
kết cấu hạt thô. Lòng bàn tay để ngữa như cầm quả cầu, lưng bàn tay gắn
liền với đầu trụ đỡ thẳng xuống bệ. Đây là bàn tay thường thấy trong
các pho tượng thần Vishnu, mang phong cách nghệ thuật tiền Ăng - co,
khoảng thế kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
Nhóm hiện vật kim loại gồm:
Lá vàng hình con rùa: dài 2,40
cm; rộng 1,50 cm. Hình bầu dục được dập hơi khum, thể hiện rõ đầu, đuôi
và bốn chân của con rùa trong tư thế đang bơi. Hình rùa được xem là
vật thiêng thường phổ biến trong các di tích văn hóa Óc Eo và Chămpa.
Con rùa là biểu tượng của thần Vishnu, thường có tên gọi là Vishnu -
Kurma hoặc Vishnu - Matsia.
Lá
vàng hình con ốc: dài 2,50 cm; rộng 1,50 cm. Con ốc thường được phổ
biến trên tay tượng thần Vishnu, là vật tùy thân của thần, có tên gọi
là Cankha.
Lá vàng hình hoa có đường kính
2,80 cm, ở giữa khắc họa hoa mai bốn cánh, xung quanh thể hiện sáu hoa
mai cách đều nhau. Hoa mai là một trong những biểu tượng vật thiêng của
đạo Hindu.
Hai lá
vàng hình thần: hình chữ nhật, thể hiện nam thần trong tư thế đứng, đầu
đội mũ Mukuta, thân để trần, dưới mặc xăm pốt ngắn, ngang hông thắt
đai lưng, tay cầm cây gậy như vũ khí. Có thể đây là thần gác đền tên
Dvarapala (hộ pháp) thường thấy trong đạo Hindu và đạo Phật.
Di tích là một dạng đền thờ đạo Hindu. Niên đại khoảng thế kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
Di tích Suối Ràng (còn có tên
miễu Ông Chồn) nằm giữa nhánh suối Rong và suối Ràng thuộc địa phận lâm
trường Vĩnh An, xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu. Di tích gồm hai cụm với bốn
gò đất nổi nằm trên gò cao theo hướng Đông - Tây cách nhau 200 m. Gò
phía Nam đã bị san ủi hơn nửa diện tích về mạn Đông. Kiến trúc bên trong
gò chỉ còn mảng tường phía Tây - Nam gồm 24 lớp chồng gạch lên nhau.
Dưới nền tường gạch có sáu lớp đá thạch anh khá lớn. Phía Nam của gò đá,
gạch bị đào bới nằm ngổn ngang. Có năm phiến đá mài nhẵn; một tấm được
đục rãnh, một rãnh rộng 2 cm theo chiều dài thân. Gò phía Bắc còn khá
nguyên vẹn. Đỉnh gò có một hố rộng 1 m2 do những người tìm vàng đào, nhưng chưa đến tường gạch. Cách hai gò nói trên có một gò nhỏ rộng khoảng 15 m2
cao hơn mặt đất xung quanh khoảng 1,00 m, mặt gò có nhiều gạch vỡ do bị
đào bới. Gò phía Tây, trên đỉnh có nền đất hình vuông mỗi chiều rộng
40 m, khoảng giữa nền đất có gò đất nhỏ nổi cao lên rộng khoảng 10 m2,
mặt gò có nhiều gạch. Có thể đây là kiến trúc trung tâm của cả cụm di
tích. Di tích Suối Ràng đã bị phá hủy nên không thể nhận biết bình diện
và bố cục cấu trúc. Theo dân địa phương cho biết tại di tích đã có
người nhặt được một mảnh vàng khắc chữ cổ và một chân đế tượng bằng đá
màu nâu sẫm (chân đế tượng hiện lưu tại Bảo tàng). Phần bệ tượng hình
chữ nhật, có hai bàn chân và hai trụ đỡ; một hình vuông, một hình tròn
được chạm hình hoa sen bao quanh. Dưới bệ là trụ cắm thường thấy ở các
pho tượng thần Hindu. Di tích Suối Ràng có dạng kiến trúc gạch, đá hỗn
hợp khá lớn, có cấu trúc gần với gần với di tích Đồng Bơ. Niên đại
khoảng thế kỷ VII - VIII sau Công nguyên.
Ngoài
các di tích, di vật trên, vùng trung lưu sông Đồng Nai còn phát hiện
một tượng Ganesa (nay không còn) ở chùa Hội Phước xã Tân Bình, huyện
Vĩnh Cửu. Theo tư liệu cho biết: tượng cao 0,70 m, chất liệu đá có tư
thế ngồi xếp bằng theo kiểu Ấn Độ. Đầu chít vành khăn, vai đeo sợi dây,
vòi buông xuống quấn ngang bụng, hai tay cầm hoa sen và chiếc bát.
Thân để trần, dưới mặc xăm pốt ngắn, cánh tay, cổ tay đeo đồ trang sức.
Tượng mang phong cách nghệ thuật Chăm pa, niên đại khoảng thế kỷ VII -
VIII sau Công nguyên.
Hè về, sản phẩm máy phát điện lại
trở nên được quan tâm hơn hẳn đối với tất cả mọi người, khi thời tiết
nắng nóng vẫn còn dấu hiệu kéo dài và tình trạng mất điện ngày càng trở
nên phổ biến.
Thị trường máy phát điện đang nóng dần theo nhiệt độ thời tiết mùa này, khi hè chính là thời gian cao điểm cho việc cung ứng điện. Tần suất sử dụng điện của người dân trong sinh hoạt, sản xuất bao giờ cũng tỉ lệ nghịch với khả năng cung ứng điện của ngành, đặc biệt là tình trạng thiếu điện cung cấp đang ở mức báo động. Theo đó, để đảm bảo tiến độ công việc và duy trì nhịp sinh hoạt gia đình, việc sở hữu một máy phát điện cá nhân đã trở nên phổ biến trong xã hội hiện nay.
Đa dạng mặt hàng máy phát điện
Cùng với nhu cầu ngày gia tăng của người tiêu dùng, thị trường máy phát điện cũng trở nên đa dạng với nhiều mặt hàng, chủng loại với nhiều nguồn gốc xuất xứ khác nhau. Chỉ cần dạo một vòng các trung tâm chuyên về máy phát điện, chúng ta dễ dàng thấy rất nhiều thương hiệu như:máy phát điện Cummins, máy phát điện Denyo, máy phát điện Mitsubishi, máy phát điện Weichai, máy phát điện Hyundai, máy phát điện Doosan, máy phát điện Kohler, máy phát điện Iveco, máy phát điện Deutz, máy phát điện Shineray, máy phát điện Danko, máy phát điện Honda với đủ loại giá thành và công suất sử dụng khác nhau. Tuy nhiên, theo một số ý kiến tư vấn, khách hàng nên xác định rõ phạm vi và nhu cầu sử dụng của mình, để có thể chọn lựa một loại máy phát điện phù hợp nhất.
Đối với nhu cầu sử dụng trong gia đình, các chủng loại máy phát điện được ưa chuộng nhất có công suất từ 2KVA – 5KVA với giá thành phù hợp với túi tiền của người tiêu dùng từ bình dân cho đến cao cấp. nhân viên bán hàng tại các cửa hàng cho biết, đa phần khách hàng chuộng các sản phẩm máy phát điện có xuất xứ từ Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc…với công suất hoạt động hiệu quả, thích hợp với các hộ gia đình vừa và nhỏ. Nếu muốn sử dụng thêm cho các thiết bị gia đình có công suất tiêu tốn điện năng lớn, khách hàng có thể chọn mua những loại máy phát điện côn suất từ 3KVA - 5KVA trở lên.
Mặt khác, đối với các doanh nghiệp sản xuất, văn phòng cần tiêu thụ lượng điện lớn, khách hàng có thể chọn lựa những sản phẩm có công suất lớn hơn với nhiều chủng loại cho khách hàng lựa chọn: 20KVA, 30KVA…cho đến những loại máy phát điện công nghiệp dàng cho các khu nhà xưởng, chế xuất với công suất có thể đạt đến 2500KVA. Những loại máy phát điện dân dụng haymáy phát điện công nghiệp đều có hệ thống điều chỉnh ga tự động và khởi động bằng giật nổ, động cơ 4 thì, chạy bằng xăng, bình đựng xăng lớn, ít tốn nhiên liệu, và không gây tiếng ồn.
Và những điều cần lưu ý
Khi quyết định lựa chọn mua máy phát điện, khách hàng cần tìm hiểu và lưu ý đến một số vấn đề, bởi hiện nay trôi nổi rất nhiều sản phẩm kém chất lượng với nguồn gốc không rõ ràng. Trên thực tế, đã có rất nhiều khách hàng sau khi mua sản phẩm đã không có được chất lượng sử dụng như mong muốn, hao tốn nhiên liệu, thời gian sử dụng ngắn, công suất hoạt động không hiệu quả…Tuy nhiên, cũng tùy vào “tiền nào của đó”, khách hàng nên thận trọng khi chọn mua những mặt hàng giá rẻ.
Với dòng sản phẩm máy phát điện gia đình, người tiêu dùng nên xác định rõ những nhu cầu cơ bản khi mua máy. Để tránh trường hợp phí tiền mua những loại máy có công suất lớn, gia đình nên xác định những yếu tố sinh hoạt cần thiết khi sử dụng như: bật đèn, TV, quạt máy,…Và khách hàng cũng nên cân nhắc việc đưa vào sử dụng các thiết bị tiêu tốn quá nhiều điện năng như: tủ lạnh, máy lạnh, máy giặt...tại thời điểm sử dụng máy phát điện có thật sự cần thiết hay không? Tránh trường hợp sử dụng điện quá tải cho một máy phát điện công suất thấp, làm ngắn thời gian sử dụng và giảm tuổi thọ của máy.
Đối với những khu vực cần thiết sử dụng các máy phát điện có công suất lớn, khách hàng cũng phải lưu ý đến tần suất sử dụng các thiết bị điện trong cùng một thời điểm, để tránh trường hợp xảy ra sự cố khi sử dụng. Đặc biệt, đối với những khu chế xuất, nhà xưởng, do đặc thù phải sử dụng các loại máy móc công suất lớn, nên khách hàng đừng ngại chọn sản phẩm máy phát điện công suất tối ưu. Một điều quan trọng không kém chính là thời gian tối đa cho một máy phát điện sử dụng được bao lâu, khách hàng cũng cần hỏi rõ nhà cung cấp trước khi quyết định chọn mua.
Ngoài ra, để tiện dụng và giúp khách hàng tiết kiệm chi phí, thị trường cũng có cung cấp một số loại máy phát điện đã qua sử dụng nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sử dụng với giá thành thấp hơn các sản phẩm chính hãng, tùy vào công năng từng loại máy. Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng sử dụng, người tiêu dùng nên chọn lựa các thương hiệu uy tín và nhờ nhân viên tư vấn thật kỹ lưỡng.
Thị trường máy phát điện đang nóng dần theo nhiệt độ thời tiết mùa này, khi hè chính là thời gian cao điểm cho việc cung ứng điện. Tần suất sử dụng điện của người dân trong sinh hoạt, sản xuất bao giờ cũng tỉ lệ nghịch với khả năng cung ứng điện của ngành, đặc biệt là tình trạng thiếu điện cung cấp đang ở mức báo động. Theo đó, để đảm bảo tiến độ công việc và duy trì nhịp sinh hoạt gia đình, việc sở hữu một máy phát điện cá nhân đã trở nên phổ biến trong xã hội hiện nay.
Đa dạng mặt hàng máy phát điện
Cùng với nhu cầu ngày gia tăng của người tiêu dùng, thị trường máy phát điện cũng trở nên đa dạng với nhiều mặt hàng, chủng loại với nhiều nguồn gốc xuất xứ khác nhau. Chỉ cần dạo một vòng các trung tâm chuyên về máy phát điện, chúng ta dễ dàng thấy rất nhiều thương hiệu như:máy phát điện Cummins, máy phát điện Denyo, máy phát điện Mitsubishi, máy phát điện Weichai, máy phát điện Hyundai, máy phát điện Doosan, máy phát điện Kohler, máy phát điện Iveco, máy phát điện Deutz, máy phát điện Shineray, máy phát điện Danko, máy phát điện Honda với đủ loại giá thành và công suất sử dụng khác nhau. Tuy nhiên, theo một số ý kiến tư vấn, khách hàng nên xác định rõ phạm vi và nhu cầu sử dụng của mình, để có thể chọn lựa một loại máy phát điện phù hợp nhất.
Đối với nhu cầu sử dụng trong gia đình, các chủng loại máy phát điện được ưa chuộng nhất có công suất từ 2KVA – 5KVA với giá thành phù hợp với túi tiền của người tiêu dùng từ bình dân cho đến cao cấp. nhân viên bán hàng tại các cửa hàng cho biết, đa phần khách hàng chuộng các sản phẩm máy phát điện có xuất xứ từ Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc…với công suất hoạt động hiệu quả, thích hợp với các hộ gia đình vừa và nhỏ. Nếu muốn sử dụng thêm cho các thiết bị gia đình có công suất tiêu tốn điện năng lớn, khách hàng có thể chọn mua những loại máy phát điện côn suất từ 3KVA - 5KVA trở lên.
Mặt khác, đối với các doanh nghiệp sản xuất, văn phòng cần tiêu thụ lượng điện lớn, khách hàng có thể chọn lựa những sản phẩm có công suất lớn hơn với nhiều chủng loại cho khách hàng lựa chọn: 20KVA, 30KVA…cho đến những loại máy phát điện công nghiệp dàng cho các khu nhà xưởng, chế xuất với công suất có thể đạt đến 2500KVA. Những loại máy phát điện dân dụng haymáy phát điện công nghiệp đều có hệ thống điều chỉnh ga tự động và khởi động bằng giật nổ, động cơ 4 thì, chạy bằng xăng, bình đựng xăng lớn, ít tốn nhiên liệu, và không gây tiếng ồn.
Và những điều cần lưu ý
Khi quyết định lựa chọn mua máy phát điện, khách hàng cần tìm hiểu và lưu ý đến một số vấn đề, bởi hiện nay trôi nổi rất nhiều sản phẩm kém chất lượng với nguồn gốc không rõ ràng. Trên thực tế, đã có rất nhiều khách hàng sau khi mua sản phẩm đã không có được chất lượng sử dụng như mong muốn, hao tốn nhiên liệu, thời gian sử dụng ngắn, công suất hoạt động không hiệu quả…Tuy nhiên, cũng tùy vào “tiền nào của đó”, khách hàng nên thận trọng khi chọn mua những mặt hàng giá rẻ.
Với dòng sản phẩm máy phát điện gia đình, người tiêu dùng nên xác định rõ những nhu cầu cơ bản khi mua máy. Để tránh trường hợp phí tiền mua những loại máy có công suất lớn, gia đình nên xác định những yếu tố sinh hoạt cần thiết khi sử dụng như: bật đèn, TV, quạt máy,…Và khách hàng cũng nên cân nhắc việc đưa vào sử dụng các thiết bị tiêu tốn quá nhiều điện năng như: tủ lạnh, máy lạnh, máy giặt...tại thời điểm sử dụng máy phát điện có thật sự cần thiết hay không? Tránh trường hợp sử dụng điện quá tải cho một máy phát điện công suất thấp, làm ngắn thời gian sử dụng và giảm tuổi thọ của máy.
Đối với những khu vực cần thiết sử dụng các máy phát điện có công suất lớn, khách hàng cũng phải lưu ý đến tần suất sử dụng các thiết bị điện trong cùng một thời điểm, để tránh trường hợp xảy ra sự cố khi sử dụng. Đặc biệt, đối với những khu chế xuất, nhà xưởng, do đặc thù phải sử dụng các loại máy móc công suất lớn, nên khách hàng đừng ngại chọn sản phẩm máy phát điện công suất tối ưu. Một điều quan trọng không kém chính là thời gian tối đa cho một máy phát điện sử dụng được bao lâu, khách hàng cũng cần hỏi rõ nhà cung cấp trước khi quyết định chọn mua.
Ngoài ra, để tiện dụng và giúp khách hàng tiết kiệm chi phí, thị trường cũng có cung cấp một số loại máy phát điện đã qua sử dụng nhưng vẫn đảm bảo chất lượng sử dụng với giá thành thấp hơn các sản phẩm chính hãng, tùy vào công năng từng loại máy. Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng sử dụng, người tiêu dùng nên chọn lựa các thương hiệu uy tín và nhờ nhân viên tư vấn thật kỹ lưỡng.
Thời đại kim khí ở Đồng Nai -
Giai đoạn đồng thau (đầu TNK II - đầu TNK I tr.CN)
Số lượng
di tích thuộc giai đoạn này được định vị khá nhiều: 91 điểm, theo địa
giới huyện - thành hiện tại, phân bố nhiều nhất ở Vĩnh Cửu - Thống Nhất
(30 điểm) và Xuân Lộc - Long Khánh (18 điểm). Ngoài ra, Biên Hòa (8
điểm), Tân Phú - Định Quán (16 điểm) và Long Thành - Nhơn Trạch (18
điểm).
Tuy
nhiên, hiện tại việc khai quật và thám sát trên qui mô lớn còn rất ít. Ở
đây, chỉ giới thiệu những di tích được nghiên cứu tốt nhất và chứa
đựng những di tích văn hóa cổ được xem là đặc sắc nhất thuộc giai đoạn
lịch sử quan trọng này.
- Tại
vùng đồi đất đỏ basalte thuộc địa phận Xuân Lộc - Long Khánh, cư dân
Đồng Nai thời kỳ sau Cầu Sắt nối tiếp truyền thống lập làng trên sườn
đồi - gò đất đỏ màu mỡ và thoáng mát ven bờ sông suối có nước chảy
quanh năm, với những khu vực quần cư lớn, qui tụ nhiều di chỉ cư trú,
mà dấu tích hiện còn cho phép xác lập qui mô từng làng không thua diện
tích một làng Việt hiện tại: 1 - 2 ha. Trong khu vực đồn điền cao su
Hàng Gòn xưa, E. Saurin từng khám phá nhiều di chỉ “làng” như vậy chỉ
trong phạm vi 10 km2, với những dấu tích văn hóa cổ thu được
khá giống nhau như cuốc, rìu - bôn hay đục tứ giác hoặc có vai, bàn
mài, công cụ có lưỡi hay mũi nhọn, mảnh tước, thẻ đeo dạng bùa, vòng
trang sức đá, đạn gốm hay mảnh nồi vò, cốc, bát bồng, nắp vung... Quan
trọng nhất trong cụm di chỉ này là Núi Gốm (hay Hàng Gòn 1).
Núi Gốm (12004’00’’B - 106051’08’’
Đ) thuộc địa phận lô 72 - Công ty cao su Xuân Lộc, xã Xuân Tân, huyện
Xuân Lộc (nay là huyện Long Khánh), cách thị trấn Xuân Lộc gần 10 km,
do L. Malleret phát hiện khi quả đồi đất đỏ nằm kẹp giữa suối Râm và
suối Sâu này bị san ủi trồng cao su vào năm 1960. Sau đó, E. Saurin
điều tra ghi nhận dấu tích văn hóa cổ trải rộng 350 x 150 m trên sườn
cao 250 m và khai quật khẩn cấp ở trung tâm đồi. Ông thu được 6 rìu tứ
giác hay có vai và phế vật, 1 nạo, 1 công cụ hình nêm, 1 bàn nghiền, 1
chày nghiền, 11 bàn mài có rãnh và 4 khuôn đúc sa thạch để đúc rìu hay
kim găm có vòng chuôi. Gốm ở đây được nung cứng chắc, có lớp áo mịn màu
nâu đỏ, thường là mảnh của nồi, đĩa, bát, tô. Tác giả so sánh di vật
Núi Gốm với Mlu Prey, Somrong Sen (Campuchia), Trấn Ninh (Lào), Sa
Huỳnh và Đông Sơn, và đem phân tích một mẫu gốm trộn bã thực vật cháy
thành than ở Trung tâm nghiên cứu hạt nhân Saclay thu kết quả niên đại:
3950 ± 250 năm cách nay. Sau 1975, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai, Trung
tâm KCH - Viện KCHVN và một số nhà khoa học Nhật Bản đã phúc tra nhiều
lần Núi Gốm, thu thêm nhiều cổ vật đá (3 khuôn đúc rìu nguyên và bán
thành phẩm, 8 rìu bôn tứ giác hay có vai, 1 đục, 1 dao, 2 bàn mài
rãnh), 1 chì lưới bằng đất nung, 4 đạn gốm cùng một số mảnh của vò,
bình hay đĩa nhỏ miệng loe rộng. Một số nhà nghiên cứu cho niên đại của
Hàng Gòn 1 chỉ khoảng 3.000 năm khi so sánh khuôn đúc và gốm ở đây với
Dầu Giây 1 hay Hàng Gòn 9; nhiều người khác lại ủng hộ niên đại cổ
kính mà E. Saurin đã khẳng định.
Ngoài
cụm di tích Hàng Gòn, trong vùng Xuân Lộc - Long Khánh còn ghi nhận cụm
di chỉ xung quanh Cầu Sắt, thuộc địa phận Xuân Phú - Xuân Bình - Xuân
Trường (Bình Xuân, Đồi Mít, Đồi Xoài, Dầu Giây 3, Tân Lập, Lập Thành,
Sông Nhạn...). Phạm vi ở từng điểm di tích có khi dàn trải hầu khắp
sườn đồi dốc thoải ven suối tới 1 - 3 ha (như suối Ba Gió ở Đồi Xoài,
suối Kỳ Đà ở Đồi Mít) nhưng tích tụ không dày. Đáng kể nhất là tầng
văn hóa trong 3 hố thám sát của Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH và
Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam từ 5 - 1979 ở Đồi Mít (Xuân Bình) sâu
tới 1,25 - 1,4m. Ngay trên mặt các di chỉ, các nhà khảo cổ học và bảo
tàng học đã thu lượm được khá nhiều vật dụng bằng đá - gốm quen thuộc
của vùng này: 97 đồ đá với 64 cuốc, 3 đục, 27 bàn mài, 2 chày nghiền, 1
thẻ đeo và nhiều mảnh tước ở Đồi Mít; 65 đồ đá với 52 rìu bôn, 2 lưỡi
mài có vai rất lớn, 5 đục, 4 dao hái và phế vật ở Bình Xuân; 3 rìu vai
và tứ giác, 2 đục, 1 bàn nghiền ở Đồi Xoài; 6 cuốc - rìu bôn ở sông
Nhạn, với nhiều mảnh vỡ của đồ dựng đặc trưng của người Đồng Nai. Niên
đại chung cho toàn nhóm di tích này được ước đoán vào nửa đầu TNK II
tr.CN.
- Trong
địa phận liên huyện Tân Phú - Định Quán, các di chỉ khảo cổ phát hiện
dọc 2 bờ Đồng Nai hoặc ven các dòng suối nhỏ (Lu, Rộp, Nhàn, Tre,
Bưng...) thuộc thung lũng ở giữa những vành cung núi đồi đất đỏ basalte
thuộc khu vực lòng hồ thủy điện Trị An nay đã bị ngập nước. Tại 11 địa
điểm, các nhà khảo cổ học và bảo tàng học thu được 21 bôn rìu, 2 cuốc,
1 mũi nhọn, 12 bàn mài và 1 mảnh vòng tay... Vết tích gốm cổ tích tụ ở
một số di chỉ rất mỏng (chỉ khoảng 0,2 - 0,5 m trong các hố thám sát ở
Bến Nôm, Đồi Ba thuộc Phú Cường) minh chứng sự tồn tại, sinh sống của
người cổ trong lòng thung lũng Trị An trong khoảng niên đại 4000 - 3000
năm về trước. Ngoài lòng hồ Trị An, di tích đáng chú ý là Phú Lộc,
được phát hiện 1986, khi cán bộ Bảo tàng Đồng Nai và Trung tâm KCH -
Viện KCHVN điều tra thám sát, ghi nhận tầng văn hóa dày 0,3 - 0,4 m;
rộng khoảng 3 ha nằm dọc suối Hội và thu thập tới 4 cuốc lớn, 85 rìu
bôn tứ giác hay có vai, 19 đục nguyên hay bể, 5 dao hái, 21 bàn mài với
4 dùng để mài vòng, 3 vòng đeo tay hoàn chỉnh hay bán thành phẩm. Di
vật đá Phú Lộc khá giống với di vật Bình Xuân, Đồi Mít và Đồi Xoài, có
khả năng thuộc thời kỳ kim khí sớm ở Đồng Nai.
- Trong
địa phận liên huyện Vĩnh Cửu - Thống Nhất, ngoài các điểm thuộc phạm vi
lòng hồ Trị An như đã trình bày (Bể áp Lực, Cây Gáo IIA, Đồi Đất Đỏ,
Suối Bưng, Suối Nhàn, Suối Rộp, Suối Tre, Thác Dài, Thác Trau, Vàm Thơ,
các di chỉ còn lại thường đều nằm trên sườn đồi gò liên kết đất đỏ
basalte - phù sa cổ ven 2 bờ sông Bé - Đồng Nai và các chi lưu, hình
thành truyền thống cư trú theo tuyến sông - suối, với những điều kiện
thuận lợi hơn cho việc định cư dài ngày của người cổ. Bên cạnh những
sưu tập di vật thu được ở Bàu Cá, Bình Đạt (Thiện Tân), Đại An, Gia
Tân, Kiệm Tân, Long Ẩn, Lộ Đức II, Núi Cui, Sông Bé, Sông Ray, Xã Lộ 25
(cuốc, rìu bôn, đục, dao bằng đá, rìu đồng, gốm cổ); những di chỉ quan
trọng cũng đã được khám phá dọc theo các triền sông Bé – sông Đồng Nai
từ vị trí tiếp giáp vùng đất đỏ ở Thống Nhất và thác Trị An về vùng
cửa sông Đồng Nai cổ (Hưng Thịnh, Võ Dõng, Sông Mây, Suối Rết, Trảng
Quân hay Đồi Le, Đồi Phòng Không...).
Di chỉ Hưng Thịnh (10054’54’’B - 107008’56’’Đ)
nằm ven rìa Nam đồi gần bờ trái suối Bí trong khu vực đồi rừng đất đỏ
basalte phủ trên phù sa cổ là sét trắng pha cát xám, thuộc xã Hưng Lộc
(Thống Nhất) cách Dầu Giây 3 km về phía Nam. Di chỉ được ông Nguyễn Văn
Tô phát hiện từ 11 - 1977, và qua 2 đợt điều tra của Trung tâm KCH,
Bảo tàng Đồng Nai, Viện BTLSVN 1 - 1978, đã ghi nhận 2 khu vực cư trú
cổ cách nhau 150m với một khu có diện tích 100 x 20 m = 2000 m2 và tầng văn hóa sâu 0,6 - 0,7 m và khu kia rộng 50 x 30 m = 1500 m2
ít gốm hơn nhưng có thể là nơi làm đồ đá. Di vật thu được 39 tiêu bản
gồm: 17 rìu cuốc có vai, 2 mũi nhọn, 1 dao hái, 1 vật hình đĩa, 18 bàn
mài, nhiều mảnh tước và gốm vỡ. Ngoài đặc trưng riêng (rìu cuốc 1 vai,
gốm pha bột đá), Hưng Thịnh gần gũi với các di tích Đồng Nai khác về kỹ
thuật chế tạo và loại hình di vật, có thể tồn tại tương đương với Núi
Gốm khoảng 4000 – 3500 năm cách nay.
Di chỉ
Võ Dõng gần Dốc Mơ và đồi Kiệm Tân, thuộc xã Gia Tân (Thống Nhất) cũng
phân bố thành 2 khu vực, cách nhau khoảng 500m dọc theo suối Rừng, do
các sinh viên địa chất phát hiện từ 11 - 1983, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai
và Trung tâm KCH điều tra thám sát 4 -1984 và thu được 6 rìu bôn, 3
đục, 5 bàn mài, 1 chày nghiền, 2 mảnh vòng tay, đặc biệt có cả 1 khuôn
đúc rìu bằng sa thạch và 1 rìu đồng cùng kiểu cỡ. Di chỉ có niên đại
khoảng cuối TNK II- đầu TNK I tr.CN.
Di chỉ
Suối Rết cũng là khu vực cư trú rất rộng lớn, trải dọc từ suối Trầu
đến ấp Trung Tâm gồm khu Tân Lập và Nông trường Z302, cách thị xã Trảng
Bom 9 - 10 km. Phía Bắc Suối Rết, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai và Trung
tâm KCH qua 2 lần khảo sát 1983 - 1984 phát hiện 1 cuốc, 16 rìu bôn, 4
đục, 1 chày nghiền, 5 bàn mài và nhiều gốm thô. Tại Nam Suối Rết (cách
di chỉ trên 2,5 km) trong diện tích cư trú tới 6 ha, các nhà khoa học
đào 4 hố thám sát cách nhau 5 – 20 m và phát hiện trong tầng cư trú cổ
dày 0,6 - 0,8m sưu tập di vật gồm: 26 rìu bôn nguyên hay phế vật, 3
đục, 5 mảnh tước, 1 hòn ghè, 1 chày nghiền, 24 bàn mài, 2 phác vật
khuôn đúc bằng sa thạch, cùng nhiều gốm thô giống với điểm trên.
Địa
điểm Sông Mây thuộc địa phận xã Hố Nai, có địa hình bề mặt lồi lõm bởi
nhiều đá cục basalte, với hệ thống đồi núi thấp bao bọc xung quanh. Đây
là khu vực hợp lưu nhiều suối nhỏ đổ về 1 nhánh của sông Đồng Nai là
Rạch Đông, cách ngã ba suối Lạnh 1,5 km và cách Bùi Chu 8 km về phía
Tây Bắc. Di tích do ông Vũ Đức Thành (Sở thủy lợi Đồng Nai) phát hiện
và cán bộ Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH khảo sát 4 - 1983. Dưới lớp
phù sa mới là tầng văn hóa cổ sâu 0,7 - 1,5 m bị hủy hoại nhiều do công
trình thủy lợi Sông Mây, di vật chỉ còn: 1 cuốc, 8 rìu bôn có chuôi, 1
đục lưỡi thẳng.
Di
tích Trảng Quân (Đồi Le) nằm trên sườn đồi thấp ven bờ tả ngạn Đồng
Nai, gần đối diện với Dốc Chùa bên bờ hữu ngạn, diện tích khoảng 200 x
50 m = 1000 m2, cách UBND xã Tân An (Vĩnh Cửu) 6 km về phía
Đông Nam, do ông Trần Thanh Long phát hiện 4 - 1996 và tặng Bảo tàng
Đồng Nai 25 rìu, đục, dao đá, bàn xoa gốm cùng vài mẫu chân đầu hóa
thạch. Từ 5 - 1996 đến 3 - 1997, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm
KCH, Trường Đại học KHXH và NV Hà Nội đã tiến hành điều tra 3 lần và
thu thập thêm: 61 rìu bôn, 37 đục, 3 dao hái, 2 chày nghiền, 97 mảnh
tước, 61 đá phế liệu và phế liệu công cụ, 30 bàn mài với đầu sử dụng
lõm 1 - 4 mặt, đặc biệt có cả 5 khuôn đúc rìu có họng tra cán với 2
đường trang trí ngang thân (1 chiếc còn đang đục để tạo vật đúc dang
dở). Đồ gốm có: 22 bàn xoa hình nấm với núm cầm đặc hay rỗng, 1 thỏi
hình trụ, 1 mảng chân hỏa lò. Gốm vỡ Đồi Le rải khắp diện rộng 3 ha rất
giống gốm Suối Linh, Bình Đa. Đây là 1 di chỉ - xưởng thủ công quan
trọng, với hiện vật hiện có và tư liệu địa tầng sẽ làm cơ sở cho việc
làm sáng tỏ vấn đề niên đại của Cầu Sắt, Suối Linh và các di tích ở nửa
đầu TNK II tr.CN.
Di
tích Đồi Phòng Không nằm trên đỉnh đồi cao gần ngã ba sông Bé - Đồng
Nai, thuộc địa phận Lâm trường Hiếu Liêm, Vĩnh Cửu, do cán bộ Trung tâm
KCH, Bảo tàng Đồng Nai, Trường đại học tổng hợp TP.HCM phát hiện 3 -
1985. Trên bề mặt đồi đã bị san ủi lớp phủ thực vật, đoàn khảo sát thu
nhặt 18 phác vật vòng hình đĩa, 10 phác vật khoan dở và 55 lõi vòng các
cỡ. Đây là di tích có tầm quan trọng đặc biệt mang tính chất 1 công
xưởng chuyên chế tạo 1 loại sản phẩm duy nhất là vòng đeo tay với quy
trình công nghệ sản xuất thủ công bằng kỹ thuật khoan tách lõi từ 1 - 2
mặt tiến bộ lúc đương thời. Công xưởng tiền sử này đã được đoán định
niên đại vào khoảng 2500 năm hoặc nửa đầu TNK I tr.CN.
-
Trong khu vực thành phố Biên Hòa, khá nhiều di vật tiền sử được sưu tầm
liên quan đến các địa điểm Lò Gạch, Núi Đất, Núi Gò Giấy, Tam Hiệp, An
Hưng, Bến Gỗ... mà có thể một số năm trong các sưu tập mang tên Biên
Hòa, hiện còn tàng trữ tại các bảo tàng ở Việt Nam và Pháp (Toulouse,
Saint Gremain - en - Laye, Cernuschi). Các sưu tập do nhiều người Pháp
(D. Grossin, Loesh, F.Bathère, J.Chénieux, L.Malleret, O.Jansé, G.
Dumoutier, H. Maspéro, Beylié...) sưu tầm ở Biên Hòa còn rất nhiều: Ở
Hà Nội có 129 rìu bôn, 1 mai, 13 đục, 1 dùi, 1 dao, 2 vòng, 1 bàn mài; Ở
TP. HCM có 56 cuốc các loại, được coi có hình loại gần gũi với Núi
Gốm, thuộc sơ kỳ thời đại đồng thau, khoảng 3500 năm cách nay. Các di
chỉ được khảo cứu tốt nhất ở Biên Hòa là Bình Đa, Gò Me và Cù Lao Phố.
Cù Lao
Phố là tên gọi 1 cù lao lớn giữa sông Đồng Nai ở Tây Nam Biên Hòa,
trước thuộc tổng Phước Vĩnh thượng, nay là xã Hiệp Hòa, được biết đến
từ khi L. Malleret chuyển cho Bảo tàng Sài Gòn 2 rìu đá do nhân dân ấp
Bình Hòa tặng ông. Sau 1975, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai và Trung tâm KCH
nhiều lần điều tra, thẩm định các phát hiện của nhân dân trên Cù Lao
Phố, thu thêm 2 rìu đá và ít gốm thô. Đặc biệt, 10 - 1984, nhân dân ấp
Nhị Hòa đào đất trồng cây phát hiện 1 vò gốm đáy tròn có chứa 3 rìu
đồng lưỡi rộng có trang trí 1 - 2 chỉ ngang thân. Cả 3 rìu đồng được
Nguyễn Duy Tỳ (TTKCH) phân tích tại Phòng Kỹ thuật KCH, Viện sử học
thuộc Viện hàn lâm khoa học Adecbaigian cho kết quả: Cu+Sn; Chúng mang
đặc trưng rìu Đồng Nai, nhưng chiều rộng bản lưỡi là nét độc đáo của
riêng Cù Lao Phố, niên đại có thể giữa TNK I tr.CN ?
Di tích Gò Me (10057’00’B - 106050’33’’Đ)
thuộc phường Thống Nhất, cách Biên Hòa 1 km về phía Đông Nam, do ông
Trần Hiếu Thuận phát hiện cuối 1981. Trong các đợt điều tra 1982 - 1984
của Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH, Trường đại học tổng hợp TP. HCM,
các nhà khoa học đào 5 hố thám sát và trong tầng văn hóa dày 0,4 - 0,5
m, họ thu được 55 đồ đá, gồm: 15 rìu bôn, 4 đục, 22 bàn mài, 11 mảnh
tước, 2 mảnh vòng tay, 1 mảnh đàn đá giống Bình Đa (qui mô:
10x11x2,2cm). Đồ gốm có 1 dọi se sợi, 4 đạn, 1 chén rót đồng đáy tròn
rất giống chén rót đồng Ban Nadi (Thái Lan) và 200 mảnh đồ đựng (có cả
chân của mâm bồng). Gò Me được coi là di chỉ cư trú - xưởng thủ công gần
gũi về loại hình di tích - di vật với các làng cổ Bình Đa và Dốc Chùa,
với niên đại khoảng nửa cuối TNK II tr.CN.
Di chỉ Bình Đa (10056’06’’B - 106051’30’’Đ)
nằm trên quả đồi thấp trải dài theo hướng Đông Tây, thuộc phường An
Bình, cách Biên Hòa 4 km về Đông Nam, là 1 trong những di chỉ tiền sử
phát hiện đầu tiên ở Nam Bộ. Ngay từ cuối thế kỷ XIX, E.T. Hamy cho biết
Bình Đa thuộc tổng Phước Vĩnh Thượng là 1 trong 5 địa điểm mà J.
Chénieux thu thập di vật và từ 1887 - 1914 đã tặng Bảo tàng L’Homme ở
Paris 54 di vật đá. Di chỉ tái phát hiện 9 - 1979 khi Công ty vận tải
Đồng Nai xây dựng bãi xe ở đây và sau đó, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai và
Trung tâm KCH 2 lần khai quật (12 - 1979 và 4 - 1993) với tổng diện tích
234 m2. Đây là một trong những khu cư trú cổ có qui mô lớn
nhất và giàu di vật nhất trong toàn vùng châu thổ Đồng Nai xưa. Trong 2
tầng tích tụ liên tục hàng ngàn năm sâu tới 2,8 - 2,9 m; các nhà khoa
học phát hiện hàng trăm cụm than tro - gốm - xương thú cháy dở - tàn
tích của bếp lửa nguyên thủy, và thu thập hàng tấn vật dụng đủ loại chất
liệu và công dụng.
Trong
1670 đồ đá có: 15 cuốc, 762 rìu bôn, 114 đục, 1 nạo, 7 dao, 1 binh khí
mũi nhọn, 92 chày nghiền hạt, 251 bàn mài với 1 dùng mài vòng. Và 23
hiện vật chưa xác định. 7 mảnh vòng tay và phác vật, 295 mảnh tước và
phế liệu, đặc biệt có tới 51 thanh đoạn đàn đá lần đầutiên khám phá
trong tầng văn hóa cổ xưa. Vật dụng đất nung gồm: 49 đạn, 101 gốm ghè
tròn,85 mảnh chân lò, 2 thỏi gốm có lỗ, 3 mảnh nồi, 1 bình hình con
tiện, 2 hũ đáy bằng, 4 đĩa nông lòng cùng hàng trăm ngàn mảnh của đồ
đựng - nung nấu - ăn uống, với không ít mảnh có gờ vai, văn khắc vạch
hay tô màu đặc sắc của Bình Đa. Ngoài 1 đốt xương sống thú có khoan lỗ
xõ dây đeo, tàn tích thức ăn đạm trong “thực đơn” cổ Bình Đa thật phong
phú. Chỉ trong hố đào nhỏ nhất (60m2), các nhà khảo cổ đã
thu về 1,5 kg răng hàm và 16,5 kg di cốt thuộc nhiều loài thú sống ở
nhiều môi trường sinh thái khác nhau như: Bibos cf.gaurus - min;
Bubalus bubalis - trâu rừng; Bos banteng - bò rừng; Sus scrofa - heo
rừng; Muliacus muntiac - hoẵng; Cervus sp - hươu; rusa unicolor - nai;
Elephan sp - voi; Rhinocetidae sp - tê giác; Chelonia sp - rùa.
Đến nay,
di tích và di vật Bình Đa đã là cơ sở cho hàng loạt công trình công bố
trong và ngoài nước, thu hút sự quan tâm của giới khoa học nhiều nơi
trên thế giới đối với Đồng Nai. Nhìn chung, với số lượng hiện vật
đồ sộ của cả 2 lần khai quật, làng cổ Bình Đa, bên cạnh Dốc Chùa ở hữu
ngạn sông Đồng Nai và Cái Vạn - Bưng Bạc nơi cửa sông cận biển, có đủ
tư cách của 1 “thị trấn” trung tâm lưu vực châu thổ sông Đồng Nai thời
đại kim khí. Đây là 1 khu di chỉ cư trú - xưởng chế tác đá phục
vụ nhu cầu của nông nghiệp và các ngành nghề thủ công cổ truyền có quá
trình phát triển dài lâu, mà nét đặc sắc Bình Đa bên các làng cổ cùng
thời trong châu thổ Đồng Nai là những người nông - thợ bản địa đã sáng
chế chính tại đây đàn đá. Lần đầu tiên trong 3 thập kỷ tìm kiếm đàn đá,
nhờ Bình Đa, người ta vững tin vào niên đại cổ kính của loại hình nhạc
cụ Tây nguyên và Nam bộ đặc sắc này và mối quan tâm nghiên cứu không
chỉ về kỹ thuật chế tác biểu trưng cho sức sáng tạo nội tại, bàn tay
tài hoa của “những người thầy của đá” Đồng Nai; mà còn về đời sống văn
hóa của họ - nơi mà dòng nhạc đá “không tiền khoáng hậu” nảy sinh và
chảy vào lịch sử. Làng cổ Bình Đa và đàn đá Bình Đa đã có riêng chuyên
khảo 1983, với 1 niên đại C14 từ mẫu của 1 bếp lửa nguyên thủy sâu 1,9 m
do Viện hàn lâm khoa học Đức giám định ở Berlin cho kết quả: 3180 ± 50
năm cách nay. Làng cổ nổi danh này có thể được khởi lập và duy trì từ
nửa cuối TNK II nửa đầu TNK I tr.CN.
- Trong
địa phận Long Thành - Nhơn Trạch, các di vật bằng đá, đồng hay gốm vỡ
cũng thường được phát hiện dọc đôi bờ sông lớn Đồng Nai và các suối
nhánh ở tả hay hữu ngạn từ Long Tân, Long An, An Hòa như Bàu Cạn, Bến
Gỗ, Xã Hoàng, Suối Quýt, Phước Nguyên, Phước Mỹ, Phước Long, Phước
Tân...
Nổi
tiếng nhất trong nhóm này là di chỉ Phước Tân. Làng cổ này nằm trên đồi
thấp (25 m) ở hữu ngạn sông nhánh Lá Buông, cùng chung dãy đồi đất đỏ
basalte cuối cùng ở Đồng Nai trải theo hướng Đông Bắc - Tây Nam cắt
ngang quốc lộ 51 ở cây số 42 - 43 ± 300, thuộc địa phận khu điều trị
bệnh phong (Long Thành). Phước Tân được biết tới từ 1969, nhờ các nữ tu
dòng Thánh Vincent De Paul làm việc ở khu điều dưỡng thông báo cho
H.Fontaine về những “lưỡi tầm sét” lượm ở đây. Liên tục từ 1969 - 1975,
H. Fontaine và nhiều công sự đến di chỉ này hơn 30 lần, công bố phát
hiện tới 2596 đồ đá cùng 615 mảnh đồ đựng tiêu biểu nhất tìm được ở độ
sâu 0,2 - 0,5 m trên nền lớp đất đỏ hoặc nâu đỏ tiếp giáp nền đá
basalte. Di vật Phước Tân rất đa dạng, bao gồm: 1960 rìu bôn hoàn chỉnh
hay phác - phế vật với hàng chục kiểu cỡ khác nhau, 176 đục, 6 dao lớn
và 14 dao hái, 24 mũi lao đầu nhọn, 2 chày nghiền hay hòn ghè, 8 bàn
nghiền hạt, 258 bàn mài, 4 bàn xoa, 2 mảnh vòng đĩa lớn, 1 thẻ đeo dạng
bùa. Ngoài 2 đạn tròn, gốm Phước Tân thường là mảnh của nồi đáy tròn,
bát tô, bát bồng và cốc có đế loe. Bộ sưu tập đồ sộ của Phước Tân được
tăng thêm 2.604 tiêu bản, nhờ các cuộc phúc tra của Bảo tàng Đồng Nai
và Trung tâm KCH sau năm 1975, chưa kể tới hàng chục “lưỡi tầm sét”
nhân dân Phước Tân còn giữ lại khi đào hố sâu 3m lấy đất ngăn nước sông
Buông và 1 hiện vật đồng tròn do 1 nữ sinh phát hiện nằm úp ở độ sâu
10 - 12 cm cách mặt ruộng. Trong những công bố ban đầu, H. Fontaine xếp
di chỉ này vào thời Đá mới, về sau khi xét nó trong khung cảnh Nam Bộ
và khu vực, ông sử dụng tên Phước Tân mệnh danh nhóm di tích ở Biên Hòa
vào chung 1 văn hóa mà ít nhất có 1 bộ phận lớn của văn hóa này đã ở
vào thời đại Đồng thau, với niên đại 3500 - 3000 về trước, trong bối
cảnh đồ đồng thau bắt đầu phát triển ở miền Nam Việt Nam từ TNK II
tr.CN. Nhìn chung, niên đại và thời đại của Phước Tân do H. Fontaine
giám định được nhiều người thừa nhận, nhưng tên gọi “Văn hóa Phước Tân”
thì một số nhà nghiên cứu cho là chưa thật tiêu biểu như các tên gọi
“Văn hóa Cù Lao Rùa”, “Văn hóa Bến Đò”, “Văn hóa Dốc Chùa” hay rộng hơn
là “Văn hóa Đồng Nai”...
Ngoài
nhóm di tích trên, những di chỉ hình thành dọc vùng trũng ngập mặn ở
đôi bờ Thị Vải và các phụ lưu lại mang đậm đặc điểm cư trú của người cổ
miền sinh thái rừng ngập mặn cận biển Đông Nam bộ. Người cổ nơi đây
vẫn thường tận dụng những doi đất bãi bồi nổi cao ven sông suối, nhất
là nơi giáp ranh Long Thành - Nhơn Trạch (Gò Ông Năm, Vũng Gấm - Phước
An, ấp Sông Ông Kèo - Vĩnh Thanh...), nhưng dồn phần lớn trí lực vào
công cuộc chinh phục đầm lầy, cửa sông, cửa suối, cù lao nổi giữa các
cánh rừng ngập mặn. Diện mạo những làng cổ như vậy được khám phá tập
trung ở Long Phước và Long Thọ (nay hợp nhất thành Phước Thọ) như: Cái
Vạn, Cái Lăng, Rạch Lá, Bến Cá Sình, Ngọn Nhà, Miếu Bà Tám, Ngọn Mặt
Trời, Ngọn Cây Khô...
Được nghiên cứu tốt nhất trong nhóm di tích này hiện nay là Cái Vạn. Di chỉ Cái Vạn (10042’B – 106058’Đ)
thuộc địa phận ấp 3 xã Phước Thọ (còn mang nhiều tên gọi như Cai Vạn,
Cai Vàng, Cây Vạn, Xóm Cai), là vùng đất cát bằng phẳng, nằm ven rìa
rừng Sác với đặc điểm của miền châu thổ sông Thị Vải thường xuyên chịu
ảnh hưởng của gió mùa, thủy triều và các tích tụ hỗn hợp sông - biển. Di
chỉ có vị trí tâm điểm của tiểu vực, nằm cách nhánh chính của sông
Đồng Nai (Nhơn Trạch) 13,5 km về phía Tây, cách Biên Hòa 30 km về phía
Bắc - Tây Bắc, cách Long Thành 8 km về phía Nam. Cái Vạn được biết đến
từ rất lâu, nhờ công bố của GS. E.T. Hamy vào năm 1887, về sau nhiều
nhà khoa học Việt Nam và ngoại quốc trở lại đây khảo cứu, thu thập hàng
trăm di vật đá -gốm các loại.
Di chỉ
này được Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH, Viện bảo tàng LSVN và Trường
đại học tổng hợp Hà Nội khai quật 2 lần vào 4 - 1978 và 5 - 1996 với
tổng diện tích 218 m2, phát hiện tầng văn hóa dày từ 0,5 -
0,9 m đến 1,2 - 1,6m dàn trải ở nhiều khu vực cư trú khác nhau. Đoàn
thu được tất cả 2072 đồ đá, gốm; gồm: 42 cuốc, 656 rìu bôn và 459 mảnh
lưỡi, 4 công cụ lưỡi tà, 44 đục, 36 nạo và dao gặt, 16 chày nghiền, 1
giáo, 1 bùa đeo, 1 đá hình dọi chỉ, 257 bàn mài, 2 hòn kê hay hòn ghè,
154 mảnh tách - tước, 486 đá nguyên - phế liệu, đặc biệt có 16 tiêu bản
sa thạch là khuôn đúc rìu, đúc rìu - lưỡi câu hoàn chỉnh hay phác -
phế vật. Đồ kim loại có: 1 giáo, 1 rìu và 3 mảnh xỉ đồng. Đồ đất nung
thu được 1 dọi se sợi, 78 đạn, 28 gốm ghè tròn, 1 khuôn đúc rìu, 32 núm
bàn xoa, 784 mảnh chân bếp và 47022 mảnh đồ đựng đủ loại hình và chất
liệu. Kết quả đáng chú ý nhất thu được từ hố đào giữa cù lao Rạch Ông
Hỷ là các vật liệu hữu cơ còn bảo tồn ở tình trạng đáng được coi là lý
tưởng cho nhà khảo cổ. Ngoài di cốt thú (trâu bò, sừng hươu, răng voi),
còn có cả vật liệu tinh chế từ nhựa cây, vỏ của hột cho dầu và đạm
thực vật (hột Kơ - nia), và đặc biệt là 92 cọc - ván nhà sàn, 282 vật
dụng định hình bằng gỗ sao, căm xe hay gõ đỏ gồm: kiếm, suốt đan lưới,
mũi nhọn, cán dao hay kiếm..., cùng 2.074 tiêu bản là nguyên liệu hoặc
phế liệu của những người thợ mộc Cái Vạn xưa. Tổng thể tồn tích vật
chất thu được từ Cái Vạn là chứng tích những hoạt động sống tương hợp
vang bóng một thời ở miền rừng ngập mặn ven hệ sông Thị Vải. Đây là
diện mạo còn lại của một làng “chài - nông - thương” cỡ lớn, với 2 niên
đại C14 giám định từ cọc nhà sàn và dao gỗ là: 3360 ± 80 và 3195 ± 70
năm cách nay. 2 mẫu rìu và giáo đồng phân tích Hóa - Quang phổ tại Viện
Địa chất (TTKHTN - CNQG) cho biết thành phần hợp kim được người thợ
đúc đồng Cái Vạn pha chế là Cu + Sn + Pb và Cu + Pb + Sn.
Các di
tích Cái Lăng (phát hiện 1977) và Rạch Lá (1996) đều cùng cấu tạo địa
hình sình lầy cận biển thuộc xã Phước Thọ, cách Cái Vạn khoảng 2 - 3 km
về phía Đông. Ở những bãi sình mọc đầy đước - sú vẹt này, hàng trăm
cọc tròn (đường kính khoảng 10 - 35 cm, dài 1,5 - 2,5 m có khi tới 3 – 4
m) với ngàm trên thân và đầu vát nhọn còn cắm vững chắc xuống lòng
sình và tích tụ dày gốm và đá vỡ. Các nhà khảo cổ thu được trong các hố
thám sát ở Cái Lăng nhiều công cụ - vũ khí đá (3 cuốc, 1 bôn có vai, 1
mảnh qua, 2 chày nghiền, 7 bàn mài, 4 khuôn đúc rìu) và đồ gốm (1 bàn
xoa, 7 chân bếp, 382 mảnh đồ đựng tiêu biểu) và ở Rạch Lá (3 cuốc, 7
rìu bôn, 1 đục, 3 bàn mài, 5 khuôn đúc đồng và đặc biệt có cả 2 phiến
thạch mang lối chế tác giống đàn đá). Rạch Lá - Cái Lăng và cả Ngọn
Nhà, Ngọn Mặt Trời, Miếu Bà Tám... gần gũi với Cái Vạn không chỉ về
điều kiện địa hình sinh thái rừng ngập mặn, mà cả về tính chất văn hóa
và thời điểm hình thành, với các mẫu cọc nhà sàn phân tích tại Trung
tâm hạt nhân TP.HCM cho kết quả C14: 3260 ± 70 năm (Cái Lăng) và 3100 ±
60 năm (Rạch Lá) cách ngày nay .Thời đại kim khí ở Đồng Nai - Phần IV
Giai đoạn sắt sớm (nửa cuối TNK I tr.CN)
Đây là
giai đoạn phát triển cao nhất của Phức hệ văn hóa tiền sử Đồng Nai, với
những thành tựu giao lưu kinh tế - văn hóa mới và những tiến bộ kỹ
thuật tiên tiến liên quan đến phát minh thuật rèn sắt và ứng dụng thành
phẩm của kỹ nghệ này trong thực tiễn sản xuất - chiến đấu truyền
thống, khởi đầu từ giữa TNK I tr.CN. Trong địa phận tỉnh Đồng Nai, các
di tích tiêu biểu của thời kỳ lịch sử sôi động này tập trung quanh vùng
đất đỏ basalte Xuân Lộc - Long Khánh cổ kính, nơi “thế giới của các nón
núi lửa” thời Pleistocene. Có thể coi đây chính là vùng phát sinh và
quần cư quan trọng và liên tục nhất của người cổ Đồng Nai, vùng động lực
của truyền thống văn hóa - kỹ thuật thời kim khí cũng chính là 1 khu
kinh tế dân cư trung tâm tinh thần ở thời điểm mà cộng đồng người nguyên
thủy Đồng Nai khởi dựng cuộc sống văn minh với cấu trúc quyền lực mang
hình hài Nhà nước sơ khai của riêng họ. Một loại hình di tích đặc
trưng của thời Sắt sớm ở Đồng Nai là những làng nông nghiệp cổ có những
xưởng thủ công chuyên nghiệp đúc đồng - rèn sắt - sáng chế và bán buôn
đồ trang sức bằng đá quý - mã não - thủy tinh hay vàng bạc... và,
bên những nghĩa địa cổ truyền cạnh nơi cư trú, đã hình thành trên các
sườn đồi đất đỏ ven suối nhỏ những nghĩa địa riêng biệt chôn người chết
trong các quan tài bằng chum vò gốm.
Di tích
Suối Chồn nằm trên sườn đồi basalte nâu đỏ ven bờ Tây suối Háp, thuộc
ấp Bảo Vinh B, xã Xuân Bình (Xuân Lộc), cách Xuân Lộc 4 km và cụm di
tích Cầu Sắt - Đồi Mít - Đồi Xoài chỉ 3 - 5 km về phía Đông Bắc. Di
tích do ông Đặng Bá Tước phát hiện từ 1976, sau đó, cán bộ Bảo tàng
Đồng Nai, Trung tâm KCH, Viện bảo tàng LSVN, Viện KCH, cùng các nhà
khảo cổ Nhật Bản đã nhiều lần điều tra thám sát (4 m2) và khai quật 2 lần (4 - 1978 và 4 - 1979) với diện tích 3 hố = 133 m2. Dấu tích văn hóa cổ ở Suối Chồn trải rộng tới 40.000 m2.
Các nhà khoa học phát hiện một khu cư trú cổ với lớp vật chất sinh
hoạt dày 0,3 - 1,4 m và 1 khu nghĩa địa riêng biệt với 9 mộ chum vò gốm
chứa đồ tùy táng bên trong. Di vật nơi ở và khu mộ thu được bao gồm
các sưu tập vật phẩm nội địa và ngoại nhập phong phú. Đồ đá có: 1 cuốc,
80 rìu bôn, 5 đục, 14 bàn mài công cụ hay vòng trang sức, 6 dao gặt, 1
chày nghiền, 1 bùa đeo, 10 khuôn sa thạch dùng đúc rìu, giáo, dùi, hoa
tai, lục lạc hay chuông nhỏ, 13 mảnh vòng tay, 2 khuyên tai và nhiều
hạt chuỗi. Đồ đất nung có: 14 dọi se sợi, 2 đạn, 2 quả cân cùng 9 chum
vò làm quan tài và 8 nồi tùy táng. Đồ thủy tinh có: 1 vòng tay và 2
khuyên tai có 3 mấu xanh lục. Đồ kim loại có: 5 rìu đồng, 5 kiếm sắt, 1
liềm và 1 thuổng sắt (1 mẫu rìu đồng được phân tích hóa - quang phổ ở
Viện địa chất Hà Nội cho biết thành phần hợp kim là: Cu+Pb+Sn). Di tích
Suối Chồn, gồm cả di tích cư trú và mộ táng, được xác định tương đương
với các “Cánh đồng chum” Phú Hòa - Dầu Giây - Suối Đá, vào khoảng nửa
sau TNK I tr.CN. Tuy nhiên, làng cổ Suối Chồn từ di chỉ cư trú đến mộ
táng trong cùng một kết cấu địa tầng cần được hiểu giống như là liên
tục về thời gian, là nội sinh trong kết cấu văn hóa vật chất, mà chính
trong nhiều khu vực ở quả đồi ven bờ Suối Háp này, vết tích của những
ngôi mộ đất truyền thống với tùy táng phẩm rìu đồng vẫn còn tồn tại
trong chiều hướng xuất hiện và lấn át của mộ vò và các loại hình chất
liệu trang sức tân kỳ (đá quý, mã não, thủy tinh màu) giống như là
những sắc tố khác thường gia nhập vào và cấu thành bản sắc văn hóa sơ
sử Đồng Nai thời sơ Sắt.
Di chỉ
Dầu Giây mang danh dòng suối nhỏ tiếp giáp 2 huyện Thống Nhất - Xuân
Lộc, cách TP. HCM khoảng 70 km về hướng Đông – Đông Bắc, do E. Saurin
phát hiện 10 - 1965. Đây cũng là làng cổ gồm khu cư trú với tầng văn
hóa mỏng (10 - 20 cm) và đất đồi laterite. Tại đây, E. Saurin phát hiện
2 mộ chum không nắp, bên trong chứa 1 mảnh xương, 1 mảnh bàn mài, 1 đá
thạch anh và gốm vỡ của bình, nồi cùng ít than củi. Di vật thu thập
gồm: 2 dao sắt với 2 cạnh lưỡi sắc, 1 mảnh tước đá, 1 chày nghiền, 1
con lăn, 1 đá khắc và nhiều bàn mài rãnh, đặc biệt còn có 3 mảnh khuôn
dùng đúc rìu, bông tai và mũi kim. Gốm vỡ ở đây làm bằng sét pha cát,
than hoặc bả thực vật băm nhỏ đốt thành tro cùng nhiều khoáng vật như
mica, quarto - felspathique..., nung cao, tạo hình và trang trí khá
đẹp. Đó là mảnh của nồi miệng loe đáy cong, bình có cổ loe hay có vai,
đĩa có đáy phẳng hơi lõm, lọ nhỏ, chum bụng nở... với trang trí văn
thừng, khắc vạch tạo những vòng tròn khép kín, sóng nước, khuông nhạc,
răng sói, hình sóng hay xoắy ốc... Di tích Dầu Giây có hàm chứa tư liệu
địa tầng và sưu tập di vật có giá trị làm sáng tỏ kết cấu văn hóa của
giai đoạn hậu kỳ đồng - sơ kỳ sắt Đồng Nai và cùng với khu di chỉ - mộ
địa Suối Chồn mang những đặc trưng văn hóa của giai đoạn phát triển
cuối cùng của xã hội tiền sử - sơ sử Đồng Nai.
Phú Hòa (10053’45’’B - 107015’00’’Đ)
là tên 1 ấp cũ, nơi có nghĩa địa quan tài chum gốm cổ chiếm trọn 1 quả
đồi đất đỏ basalte cao gần 200 m/mức biển, nhìn xuống thung lũng hẹp
bao bọc bởi 2 nhánh của sông Ray, thuộc địa phận ấp Bảo Đỉnh (Xuân
Lộc), ven quốc lộ I và cách Xuân Lộc 3 km về hướng Nam. Di tích do nhân
dân địa phương phát hiện 3 - 1971, H.Fontaine và Hoàng Thị Thân khảo
sát và khai quật “chữa cháy”, xử lý 46 mộ chum. Sau 1975, Hoàng Thị
Thân cùng cán bộ Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH đã trở lại đây phúc
tra, rồi từ 1977 - 1979, cùng Viện BTLS Việt Nam, Trường đại học tổng
hợp Hà Nội điều tra, đào vài hố thám sát và phát hiện thêm 1 vò nhỏ
cùng 1 thẻ đeo bằng đá, mảnh vỡ của nhiều chum gốm.
Theo
các công bố của H.Fontaine (1971 - 1975), các chum cao khoảng 75 cm với
bụng rộng 40 - 80 cm, sắp xếp không theo quy luật, có khi thành từng
cụm, có khi lại cách quãng, nhưng đều chôn đứng ở những độ sâu khác
nhau. Chum làm từ sét pha cát hạt lớn lẫn khoáng vật (quarto -
felspathique), áo miết láng màu đỏ hồng, một số có trang trí những hình
xoắn ốc tạo thành dải các chữ S nằm nghiêng nối tiếp hoặc cách đều
nhau. Đồ tùy táng cực kỳ phong phú, nhưng người xưa sắp xếp không đều
trong các chum, thường là đồ trang sức đủ loại, đồ gốm gia dụng hay
dụng cụ - công cụ và khí giới bằng sắt. Thống kê tổng quát đồ tùy táng
Phú Hòa có tới 1973 di vật định hình, trong đó: Đồ sắt có: 9 cuốc, 2
rìu, 5 dao, 13 liềm, 11 kiếm với 2 cạnh sắc, 1 quả cân. Ngoài 46 chum
làm quan tài, đồ đựng gốm có: 7 nồi đáy tròn có băng trang trí hình
răng sói ngang bụng, 14 bình cổ thắt dáng tròn hay hình quả trứng, 46
đĩa đáy bằng hay uốn cong có chiếc có 2 lỗ ở vành miệng để buộc dây
treo, 4 cốc, 5 đạn tròn hay dẹt, ngoài ra còn có ống chỉ có lỗ xuyên
dọc, chân đèn giống Sa Huỳnh, chân đế bát bồng... với nhiều dạng hoa
văn trang trí như in dấu vải, chấm dải, miết láng hay khắc vạch tạo các
đồ án hình học như các đường cong, gạch ngắn, răng sói, chấm xiên nhỏ,
hình chữ nhật, lượn sóng, chữ S nối nhau... Đồ trang sức Phú Hòa đa
dạng, gồm: 1 dây chuyền bạc, 22 vòng đeo tay (4 bằng đá mài bóng lộn, 2
vòng thủy tinh xanh sẫm, 15 vòng đồng với 1 vòng kép còn dấu vải mịn
trên bản vòng, 19 vòng sắt cấu tạo từ 2 thanh sắt tròn dính chặt nhau, 5
nhẫn sắt, 8 khuyên tai bằng ngọc nephrite màu trắng vân xanh với 2
khuyên tai có hình 2 đầu thú và 6 bông tai có 3 mấu giống trang sức mà
thổ dân miền núi Philippines gọi là “Lingling - O”, 2 lục lạc đồng...
Hạt chuỗi và cườm chiếm tới 1.800 tiêu bản, trong đó, ngoài 1 hạt bằng
vàng, còn lại thuộc 2 nhóm: gần 200 hạt có đường kính hơn 0,5 cm (30%
hình cầu, 30% hình trụ tròn, 20% hình thoi, 1 hạt hình quả trám, số còn
lại là ngọc dài với 6 - 7 diện tiếp xúc); loại có đường kính nhỏ hơn
0,5 cm thường là thủy tinh nhân tạo các màu đỏ, xanh, cam, vàng, lục,
hoặc đá quý như agate, granat, cornaline...).
Theo
H.Fontaine và Hoàng Thị Thân, di tích Phú Hòa, cùng với Dầu Giây và
Hàng Gòn 9 có nguồn gốc từ văn hóa Sa Huỳnh ở ven biển Nam Trung bộ
Việt Nam, với kết quả giám định C14 của bà G. Delbrias tại Centre des
Fablo Radioactivités ở Gif - sur - Yvette (Pháp) 1 mảnh gốm ở chum M8
và mẫu than gỗ trong các chum M11, M13 là: 2400 ± 140 và 2590 ± 240 năm
cách ngày nay.
Di tích
Hàng Gòn 9 nằm trên một đoạn sườn đồi đất đỏ basalte ven suối Gia Liêu
(còn gọi là suối Đá), diện tích khoảng 100 x 50 m = 5.000 m2,
được E. Saurin khám phá 1963, thuộc địa phận Nông trường cao su Hàng
Gòn, xã Xuân Tân (nay thuộc huyện Long Khánh), cách thị trấn Xuân Lộc
10 km về phía Tây Nam. Lần đầu tiên khảo sát ở đây, E. Saurin chỉ tìm
thấy 2 chum gốm có cả khuyên tai 2 đầu thú, 1 kiếm sắt và nhiều gốm vỡ.
Sau đó, ông phát hiện thêm 60 chum nữa chôn đứng ở độ sâu 0,2 - 1,5 m
với những nắp đậy khác nhau. Trong chum không thấy xương răng người
chết và than tro, chỉ có những vật dụng thông thường bị những người mai
táng xưa cố ý đập vỡ, hay bẻ gãy trước khi chôn. Phía ngoài mộ chum,
đôi khi họ còn chôn kèm theo nhiều bình gốm, đồ sắt hay rìu đá còn
nguyên vẹn.
Chum làm
quan tài thường cao 40 - 60 cm với miệng rộng khoảng 40 cm và chứa tùy
táng phẩm gồm: 2 rìu đá, 1 kiếm sắt, 1 cuốc sắt, 3 rìu sắt có họng tra
cán và lưỡi dẹt phẳng (thành phần hóa học của đồ sắt được E. Saurin
giám định cho thấy, ngoài nguyên tố Sắt là chủ yếu, còn cả dấu vết của
chrome, nickel, đồng, maganène, molybdene, lithium). Đồ gốm có các
loại: dọi se sợi hình chóp cụt có trang trí hình răng sói quanh rìa,
khoanh gốm hình ống, chân đèn, nắp đậy có trang trí những vòng tròn
đồng tâm trên mặt, đĩa nông lòng, cốc miệng rộng có trang trí văn sóng
nước hay kiểu khuông nhạc hoặc những vạch xiên trên vành mép, bình với
các kiểu khác nhau: mép gập vào có trang trí văn chải thưa; mép rộng
thành cong; mép vuốt mỏng hông nhỏ đáy trũng; miệng rộng đáy bằng...
Hoa văn trang trí đặc trưng của gốm Hàng Gòn là những hình xoắn ốc nằm
giữa những băng ngang hẹp. Đồ trang sức gồm: 1 hạt chuỗi bằng vàng
hình tháp dẹt cuộn tròn có 2 đoạn uốn cong làm mấu đeo; Hạt chuỗi bằng
cornaline màu đỏ hình đa giác, bằng agate có hình ống tròn hơi phồng,
bằng pagodite màu trắng, bằng zircon màu vàng nâu với lỗ xuyên dây,
bằng thủy tinh màu xanh đệm có hình đĩa nhiều cạnh, màu đỏ da cam hơi
đục có hình ống; 1 bông tai đồng mạ vàng; 1 khuyên tai có 2 đầu thú
bằng đá pagodite...
Di tích
Hàng Gòn 9 có 2 mẫu than gỗ được D.J. Thomaret giám định tại Trung tâm
khoa học Monaco và 1 mẫu thực vật do bà G. Delibrias phân tích tại
Trung tâm phóng xạ yếu ở Gif - sur - Yvette, cho kết quả niên đại C14:
2300; 2190; 2100 ± 150 năm cách ngày nay. Dù trong các quan tài gốm
chưa thấy nhân cốt hoặc than tro, E. Saurin vẫn nghĩ rằng đây là khu mộ
chum được hỏa táng giống như phong tục chung của cư dân Indonésien.
Ông cho rằng chủ nhân di tích này có quan hệ với tục sử dụng quan tài
bằng gốm ở Phú Khương (Quảng Ngãi) hay Dầu Giây, Phú Hòa (Đồng Nai) và
có thể quan hệ với tục mai táng trong “Klong” của người Chăm, riêng
những đồ trang sức chôn trong các mộ chum này có nguồn gốc ngoại nhập
từ nhiều trung tâm văn minh lớn của thế giới. Niên đại khu nghĩa địa
này theo tác giả tương đương với văn hóa Đông Sơn, bắt đầu khoảng 500
năm tr.CN và kết thúc ở thế kỷ I sau CN. Theo chúng tôi, di tích
nghĩa địa chum Hàng Gòn 9, cùng với Suối Chồn - Dầu Giây - Phú Hòa và
những di chỉ mộ chum ở Cần Giờ cho thấy sự lan tỏa và giao thoa văn hóa
mạnh mẽ giữa văn hóa Sa Huỳnh và truyền thống thời đại kim khí - thời
đại sắt văn hóa Đồng Nai; hình thành một cụm di tích mang đầy đủ tính
chất văn hóa của giai đoạn phát triển cuối cùng thời sơ sử ở Đồng Nai
và toàn bộ địa vực hạ lưu của hệ thống sông này.
Bên
cạnh cụm di tích mộ chum vò Suối Chồn - Dầu Giây - Suối Đá - Phú Hòa và
những làng nông nghiệp - thủ công thời sơ kỳ Sắt, trong vùng đất đỏ
basalte Xuân Lộc - Long Khánh còn hiện diện các công trình di tích văn
hóa vật chất - tinh thần Đồng Nai đặc sắc khác nhau: Quần thể di tích
kiến trúc mộ bằng đá lớn (cự thạch) Hàng Gòn hay kho tàng chứa khối
lượng lớn vũ khí - công cụ - tượng thú quý hiếm trên đỉnh núi lửa cổ
Long Giao.
Mộ cự
thạch Hàng Gòn trước đây thuộc đồn điền cao su Xuân Lộc, xã Xuân Lộc,
tổng Lâm Bình thượng, tỉnh Biên Hòa, sau đổi là ấp Hàng Gòn, xã Thới
Giao, quận Xuân Lộc, tỉnh Long Khánh; rồi ấp Xuân Thanh, xã Xuân Tân,
huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai; ngày nay lại là ấp Hàng Gòn, xã Xuân
Thanh, huyện Long Khánh. Di tích còn gọi là Mộ cự thạch Xuân Lộc, thoạt
đầu được E. Saurin định số 7 trong 10 di tích mà ông khảo cứu ở đồn
điền này (Hàng Gòn 7), khi dân sở tại dựng miếu nhỏ thờ “Ông Đá” còn
mang tục danh “Mả Ông Đá”. Mộ đá lớn nằm trên vùng đồi đất đỏ basalte,
cao độ 256 m so với mực nước biển, cách Suối Đá nơi gần nhất 800 - 900
m, cách tỉnh lộ 2 khoảng 100 m về phía Tây, cách Xuân Lộc 8 km về phía
Nam và cách Biên Hòa 50 km về phía Đông.
Đầu năm
1927, khi mở đường liên tỉnh số 2, kỹ sư cầu đường Pháp J. Bouchot nhìn
thấy 1 tảng đá nhô thẳng từ dưới gốc cổ thụ lớn và từ giữa tháng 4 năm
đó, ông cho khai quật khu vực này và thông báo 3 lần từ 1927 - 1929.
Kết quả khám phá công trình “cự thạch” ở đây lập tức thu hút sự quan
tâm của nhiều học giả phương Tây, bắt đầu từ vị chủ sự khảo cổ Đông
Dương H. Parmentier đến L. Malleret, E. Gaspardone, H. Loofs, E.
Saurin, H. Fontaine... cho đến gần đây với nhiều cuộc viếng thăm tìm
hiểu của các nhà khảo cổ Nga, Đức, Bungari, Nhật Bản, Mỹ.... Mộ cổ Hàng
Gòn được chính quyền Pháp xếp hạng năm 1930, ghi số 38 trong danh mục
“Mộ Đông Dương - di tích ở Nam kỳ”. Từ 1981 - 1982, Bảo tàng Đồng Nai
và Trung tâm KCH đã nhiều lần điều tra, xây dựng phương án nghiên cứu
phục hồi bảo vệ di tích. Năm 1984, mộ đá Hàng Gòn được Bộ văn hóa -
thông tin xếp hạng. Đầu năm 1992, Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH tổ
chức khai quật lần 2 nhằm cứu vãn bản thân hầm mộ khỏi sụt lún và đổ
vỡ, nghiên cứu địa tầng quanh hầm mộ và tôn tạo di tích (Hình 9). Đầu
12 - 1995, khi tiến hành san ủi mặt bằng trong phạm vi giải tỏa của Xí
nghiệp khai thác đá (Nông trường cao su Hàng Gòn), những người lái xe
ủi húc phải 3 tấm đan bằng đá hoa cương nằm ngang cách mộ đá xưa 60 m
về phía Đông Nam. Ông Trần Tử Oai đã cấp báo Bảo tàng Đồng Nai. Sau 3
đợt điều tra khẩn cấp, được phép của UBND tỉnh, Bộ VHTT, Bảo tàng Đồng
Nai, Trung tâm KCH khai quật “chữa cháy” từ tháng 1 - 1996. Di tích cự
thạch vừa phát hiện liên hệ hữu cơ với di tích mộ Hàng Gòn phát hiện
năm 1927 đã xếp hạng cấp Quốc gia. Đoàn công tác đặt tên Hàng Gòn 7B
cho kiến trúc cự thạch này.
Hàng Gòn 7A (10051’44’’B - 107014’07’’Đ).
Theo công bố của J. Bouchot và H. Parmentier, hầm mộ cự thạch có dạng
hình hộp chữ nhật, được lắp ghép bởi 6 tấm đan bằng đá hoa cương lớn
nằm theo hướng Đông Tây, ở giữa 4 hàng cột gồm: 8 trụ bằng sa thạch
hoặc basalte cao tới 2,5 - 3 m với đầu khoét lõm hình yên ngựa, 2 trụ
còn lại là 2 tấm đan lớn (7,2 x 1,1 x 0,35 m). Người khai quật đầu tiên
lưu ý đến 1 điểm khai thác đá hoa cương giống nguyên liệu làm hầm mộ
Hàng Gòn lộ thiên gần Đà Lạt và hình dung những nỗ lực phi thường của
người xưa nếu phải vận chuyển những khối đá có khi tới gần 10 tấn đi
hàng trăm cây số trong điều kiện địa hình nguyên thủy rất hiểm trở mang
về đây dựng mộ. Theo H. Parmentier, thoạt đầu người xưa kiến thiết hầm
mộ chìm trong lòng đất, các hàng cột chung quanh được chôn theo nấc
hình thang thấp dần theo hướng mộ, có tác dụng đỡ cho dụng cụ mở và
đóng nắp hầm mộ mà theo tính nặng gần 7 tấn. Việc nâng và hạ nắp hầm có
thể nhờ vào sự trợ lực của hệ thống ròng rọc ở các trụ đá - cây gá lắp
trên chỗ lõm hình yên ngựa của trụ chính cùng dây chằng luồn qua phần
nhô ra của nắp hầm và lực kéo tập thể, mà theo tác giả chỉ thực hiện mở
hầm mộ trong những dịp có nghi lễ mai táng lớn của cộng đồng.
Cuộc khai quật lần 2 với tổng diện tích quy hoạch hơn 1.400 m2
(44 x 32 m), được thực hiện theo kiểu đào để lại bậc thang để chống sói
mòn. Các điểm đáng lưu tâm từ cuộc đào này là: Hầm đá cao 1,7 m; dài
4,43 m và rộng 1,65 - 1,9 m; nắp hầm mộ lớn (5,25 x 2,25 x 0,29 m).
Ngoài ra, còn phát hiện thêm 2 phiến đá nằm ngang hầm mộ, chưa từng được
J. Bouchot và H. Parmentier mô tả: 1 nằm sát vách Nam hầm mộ, dạng gần
tròn (d = 1,3 m), mảnh gần góc Tây Bắc (qui mô 1,5 x 1,05 m) còn hình 2
rãnh ghép thành góc vuông giống hệt đầu góc tấm đan làm nền mộ. Sự
hiện diện mảnh đá mang vết của tấm nền thứ 2 này cho biết về khả năng
còn hầm đá nữa trong khu vực này, hoặc chí ít cũng cho biết khả năng
người xưa chế tác và ghép lắp hầm mộ ngay tại chỗ, có thể đó là 1 tấm
nền bị tiền nhân loại bỏ trong khi thực hiện.
Mộ cự
thạch Hàng Gòn, với dạng hình hộp kín nằm chìm sâu trong đất cùng với
hàng trụ chung quanh được giới khoa học trong và ngoài nước thừa nhận
là công trình kiến trúc cổ “không tiền khoáng hậu” ở Việt Nam. Đương
nhiên, trong khi công nhận tính độc đáo của kiến trúc về nhiều mặt, từ
khai thác, chuyển vận và tập kết nguyên vật liệu cự thạch, đến kỹ thuật
chế tác - ghép lắp - vận hành..., di tích được xem là thành tựu kỳ
diệu của các tộc người xưa ở Xuân Lộc - Đồng Nai, giới khoa học từ hơn
60 năm nay vẫn còn những quan điểm rất khác nhau về nguồn gốc và niên
đại của di tích.
Người
khai quật đầu tiên, J. Bouchot (1927 - 1929) cho rằng, di tích liên
quan đến các tộc người Gia Rai đang sống ở Tây Nguyên, song lại so sánh
cấu trúc kích thước hầm mộ và hàng cột chung quanh với nhiều công
trình cự thạch ở châu Á (Bắc Trung Quốc, Bắc Miến Điện, Assam, bán đảo
Deckker Transjordanie, Changkat Mentri (Sungkai, Nam Pérak, Mã Lai) hay
các đảo Java) và phỏng đoán rằng: Hầm mộ cùng 2 hàng trụ đá hoa cương
có thể thuộc thời Đá mới, còn hàng cột sa thạch chỉ được dựng trong
thời đại đồ Đồng để trang trí thêm. H. Parmentier lại liên tưởng đến
các công trình đá lớn ở Úc và châu Đại Dương, hay di tích kiến trúc đá
hình chữ nhật ở Đồng Phổ gần Sa Huỳnh và một số mộ Chàm ở Ninh Thuận.
Theo L. Malleret (1963), mộ đá Hàng Gòn có khả năng được xây cất trong
thời đại đồ Đồng và chịu ảnh hưởng của cấu trúc Ấn Độ trong các công
trình Tissamaharama và Anuradhapura ở Sri Lanka với những rãnh bán
nguyệt ở đầu các cột đá. E. Saurin khi đặt tên di tích là Hàng Gòn 7
năm 1968, lại so sánh với các đền thờ có niên đại 500 - 200 năm tr.CN ở
Bắc Ấn Độ, với các công trình đá có kiến trúc “K” trong văn hóa Óc Eo ở
châu thổ sông Mékong và với cụm di chỉ thời kim khí do ông khám phá
trong khu vực đồn điền Hàng Gòn, nhất là nghĩa địa chum Suối Đá. P.
Bellwood (1978) lại cho rằng các mộ đá Hàng Gòn 7 và Đồng Phổ đều có
khả năng quan hệ với văn hóa Sa Huỳnh, chúng không có đồng dạng ở lục
địa Đông Nam Á, ngoại trừ một nhóm nhỏ ở bán đảo Malacca.
Đối với
giới khoa học Việt Nam, khi gián tiếp ủng hộ ý kiến của H. Parmentier
cho đây là hầm mộ tập thể của nhiều vị quan hoặc chiến binh xưa mà nắp
chỉ được phép xê dịch mỗi lần mai táng lớn, có người khẳng định mộ đá
kỳ công tài trí xây lên không phải dành cho thường dân mà là để phục
dịch các “tâm lý vĩ cuồng” tiền sử. Người khác lại đồng ý với quan điểm
của L. Malleret, dựa vào lời kể của một nhà báo từng mục kích cuộc đào
J.Bouchot thấy những chén gốm nhỏ chứa than tro trong hầm mộ mà phỏng
đoán tục hỏa thiêu được thực hiện ở đây. Lại có nhiều người khác quan
tâm đến thông tin của L. Malleret về 1 vòng đồng nặng 1.065 kg
(MBBN.3143 - BTSG) do M. Parmé nhặt được gần mộ đá và 1 bát đồng dường
như còn để lại vết trên nền đất trước cửa hầm mộ như lời kể của dân
công tham gia đào mộ; hay suy tưởng của E. Saurin khi ông liên hệ kỹ
thuật ghép những phiến đá lớn bằng rãnh - mộng - chốt với các kiến trúc
“K” từ nghề mộc Óc Eo... Những người này lại đoán nhận rằng: chủ nhân
mộ cự thạch Hàng Gòn 7 không thuộc thời đại Đồng hay sớm hơn, mà có thể
là đồng chủ nhân các di tích kiến trúc gạch đá - đá lớn thuộc văn hóa
Óc Eo trong loại hình di tích phân bố ven trung lưu sông Đồng Nai “có
niên đại vào những thế kỷ đầu đến thế kỷ VII sau CN”.
Hàng Gòn 7B (10051’43’’B - 107014’10’’Đ).
Trong lớp đá nguyên sinh màu nâu đỏ có kết cấu tơi xốp, rất ít sỏi
laterite, đôi chỗ tích tụ than tro, hố khai quật quy mô 6,4 x 14 m =
89,6 m2; các trụ, tấm đá nằm cùng bình độ, chỉ cao hơn nắp
hầm mộ đá Hàng Gòn 7A khoảng 0,5 m, phối trí thành 3 cụm: 2 cụm là 2 mặt
phẳng đá xếp hình chữ nhật theo hướng Đông Tây, quy mô: 5,1 x 1,6 -
1,75 x 0,05 - 0,1 m và 2,6 x 1,15 x 0,12 m; cùng 1 cụm là 2 thanh trụ đá
dài 3,25 - 3,4 x 0,2 - 0,3 m nằm ngang chụm đầu vào nhau và 1 hòn cuội
lớn hình bầu dục. Tất cả trụ, tấm đá đều có vết chế tác (đục, đẽo, mài
khoét tạo rãnh ngàm, chặt góc hay gọt rìa...). Dưới các phiến hoa
cương, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều di vật. Đó là 2 mảnh đồ đồng, có
thể của nắp đậy hoặc vành miệng kiểu thạp hay thố nhỏ (chưa kể 1 mảnh
của công cụ cắt khía phát hiện cách hố đào 45 m về phía Tây. Cả 3 mẫu
đồng được phân tích hóa - quang phổ tại Viện địa chất cho biết thành
phần hợp kim chủ đạo là Cu+Sn, hàm lượng Pb ít, còn Zn thì rất ít). Có
24 mảnh gốm, gồm 6 miệng, 16 thân, 2 đế, là gốm cứng thô làm bằng bàn
xoay, pha nhiều cát nung thấp. Phế liệu đá có: 4413 tiêu bản, trong đó:
299 mảnh hoa cương màu trắng và xám xanh chính là phế liệu của quá
trình gia công các trụ, tấm đá vừa phát hiện. (Riêng 4114 mảnh cuội bị
và không bị lớp phủ patine nằm sâu nhất trong địa tầng Hàng Gòn 7B. Đây
có thể là sản phẩm của người thợ đá Hàng Gòn sau quy trình chế tác gia
công cuội nguyên thủy, từ rất lâu trước khi hậu duệ của họ đến chế tác
các phiến hoa cương và cột trụ đá lớn).
Di tích
Hàng Gòn 7B được người xưa gia công tại chỗ từ hoa cương và diabaz (?)
nguyên phiến khối, bằng nguyên liệu và những thủ pháp kỹ thuật tương tự
đã được biết tới qua các công đoạn tạo dựng các bộ phận ghép lắp thành
hầm mộ [dạng “Dolmen”]. Chúng góp thêm tư liệu mới cho việc nghiên cứu
cấu trúc chung của cả quần thể đá lớn ở Hàng Gòn. Trên cơ sở ghi nhận
việc bố trí một cách có ý thức các phiến đan và trụ đá (về hướng và
bình độ, cách phối trí và các di tích nung đốt địa tầng, không thể loại
trừ khả năng cư dân cổ sản xuất, chế dựng tại chỗ các di tích cự thạch
này). Các di tích vật chất liên hệ trực tiếp với di tích cự thạch ở
đây là đồ đồng và gốm cổ. Về cơ bản, thành phần hợp kim của di vật đồng
thau Hàng Gòn rất gần gũi với công cụ sản xuất - vũ khí Đông Nam bộ
từng phát hiện và phân tích ở Cầu Sắt, Dốc Chùa, Cù Lao Phố, Suối Chồn
và Long Giao. Gốm cổ Hàng Gòn có sự tương đồng với gốm Suối Đá, Suối
Chồn, Phú Hòa và Bưng Bạc. Tuy vậy, kết quả giám định quang phổ lại chỉ
thị về nguồn gốc nguyên liệu bản địa với các thành phần hóa học riêng,
không giống với gốm cổ Bưng Bạc, Cần Giờ, Cái Lăng, Long Bửu, kể cả
gốm tiền sử vùng Xuân Lộc - Long Khánh như Cầu Sắt, Núi Gốm và Suối Đá.
Những
mảnh đồng và gốm cổ cùng địa tầng với phế liệu hoa cương là chứng cớ
xác đáng minh định tuổi hình thành của các công trình cự thạch và góp
phần minh giải tính chất khảo cổ học của toàn bộ khu di tích này. Chúng
chỉ thị cho khởi điểm chế tạo các công trình cự thạch ở Hàng Gòn từ
khoảng giữa TNK I tr.CN và cả quần thể di tích cự thạch đã hoàn chỉnh
với cấu trúc gồm dolmen và các công trình phụ được xây dựng, không
ngừng bổ sung và sử dụng kéo dài đến những thế kỷ đầu Công lịch. Từ 4
kết quả phân tích C14 tại Trung tâm hạt nhân TP. HCM dàn trải từ: 2720;
2590; 2570 ± 50 đến 2220 ± 55 năm cách nay. Chúng ta có thể hình dung
được sự khởi đầu của một thời đoạn lịch sử đỉnh cao của phức hệ văn hóa
tiền sử - sơ sử ở toàn miền Đông Nam bộ Việt Nam - giai đoạn hậu kỳ
Đồng - sơ kỳ Sắt. Với những trung tâm tụ cư - đẩy mạnh các hoạt động
khai thác đa dạng ở nhiều vùng môi sinh là sản xuất nông nghiệp - lao
động thủ công - khai triển thông thương giao lưu về kinh tế - văn hóa -
kỹ thuật ở tầm mức khu vực của cộng đồng người cư ngụ sinh tồn dài lâu
và kiến thiết xây dựng miền thiên nhiên trù phú này trong quá khứ. Quá
khứ tiền sử có nhu cầu và có những nỗ lực trí tuệ ở mức phi thường để
khẳng định chính bản thân nó, với không gian và với cả thời gian.
Để xây
dựng các công trình kiến trúc lớn dạng cự thạch Hàng Gòn đòi hỏi những
điều kiện có tính tiên quyết đó là trí sáng tạo - tài tổ chức, sức mạnh
cộng đồng được ươm mầm chính trong lòng một xã hội nguyên thủy đã tiến
triển ở tầm cao cần và đủ của thời đại kim loại. Sự thành tạo “trơ gan
cùng tuế nguyệt” quần hợp công trình đá lớn Hàng Gòn, những kho tàng
kiểu Long Giao và những “cánh đồng chum” rộng lớn ở chính cương vực này
bộc lộ một phần diện mạo Trung tâm Tinh thần Đồng Nai vào thời kỳ manh
nha Nhà nước sơ khai kiểu Nam Bộ (Việt Nam) của phương Đông và châu
lục này.
Kho tàng cổ Long Giao (10049’27’’B - 107046’06’’Đ)
nằm cách mộ cự thạch Hàng Gòn hơn 4 km và cách thị trấn Xuân Lộc 20 km
về phía Đông Nam. Di tích nằm trong sườn nón núi lửa cổ đất đỏ
basalte (Đồi 57) thuộc địa phận Nông trường cao su Hàng Gòn, do ông
Trần Văn Xý phát hiện 1982. Một phần di vật thu ở độ sâu 0,2 m sau đó
được cán bộ Bảo tàng Đồng Nai, Trung tâm KCH thu hồi lại, bao gồm: 16
vũ khí được gọi là “Qua” (Ko), 12 mảnh vỡ của đốc và lưỡi qua. Vào 5 -
1984, khi điều tra Châu Thành, họ tìm thêm 3 lưỡi qua lưu lạc đến đây.
Cho đến đầu thập kỷ 90, phòng Truyền thống Nông trường cao su Cẩm Mỹ
tiếp nhận nhiều di vật do các nông trường viên đào được ở Long Giao.
Đáng quan tâm nhất là: 2 qua đồng, 2 rìu đồng, 3 rìu bôn đá, 1 thẻ đeo
có khoét lỗ xỏ dây đeo dạng bùa; đặc biệt có cả 2 tượng trút bằng đồng
(chỉ thu hồi được 1). Tượng tả thực hình con trút (tê tê - “Manis
Javanica”) dài tới 37 cm, bụng rộng 9,8 cm, phần đầu thú miêu tả khá
sinh động, với mõm dài nhọn, mắt gờ tròn, vành tai nổi, bụng và chóp
đuôi để trơn thể hiện da mềm, duy chỉ có chân không tạo 5 móng nhọn như
vật thật. Đây chính là khối lượng lớn và nặng nhất (3,4 kg), là tiêu
bản duy nhất thể hiện loài thú này trong tâm thức điêu khắc tiền sử và
nghệ thuật tạo hình tượng tròn Đồng Nai xưa. 21 tiêu bản qua tìm thấy
hiện biết bao gồm 4 loại, với nhiều kiểu khác nhau về cấu tạo dáng
lưỡi, kích thước và trọng lượng đặc thù.
Hiện
tượng cả sưu tập qua đồng kỳ lạ về dáng lưỡi, chưa từng thấy về kích
thước - trọng lượng và tinh xảo về hoa văn trang trí hình học trên toàn
bộ lưỡi - đốc - chuôi dồn đồng trong 1 phạm vi đất vừa phải, như vậy
thật khó có thể là vết tích của mộ táng, dầu đó là nơi yên nghỉ của
nhân vật có thế lực nhất cộng đồng; mà chỉ có thể hình dung là 1 kho
tàng (tresor) lưu giữ vũ khí và tượng quý của người cổ Đồng Nai. Những
kho tàng tương tự lưu giữ vũ khí - công cụ đã có ở Tiểu Đồn, Hầu Gia
Trang, An Dương (Hồ Nam - Trung Quốc), ở Hạ Băng, Cầu Vực, chứa đầy
trong trống đồng Đông Sơn hay cả kho tên đồng nổi tiếng hàng vạn mũi Cổ
Loa (Hà Nội). Cùng với sự có mặt của thể loại binh khí kiểu qua ở
Dốc Chùa, Bàu Hòe, Gò Quéo; sưu tập Long Giao cho thấy thứ vũ khí quen
thuộc và được ưa chuộng của con người ở miền đất rộng lớn này chính là
một hiện tượng khảo cổ học thuộc về thời kỳ Sắt đã tương đối phổ biến -
khi mà công cụ - khí giới sắt đã xuất hiện, hoàn chỉnh về dáng hình -
uy lực đủ sức loại bỏ các di vật đồng thau tương ứng để dồn nguồn quặng
vốn hiếm vì phải nhập khẩu cho việc luyện đúc những di vật lớn đến kỳ
lạ kiểu qua và tượng trút Long Giao. Đây cũng chính là thời điểm tương
đương với những niên đại C14 trong những “cánh đồng chum” Phú
Hòa - Suối Đá hay nằm dưới tấm đan vừa khám phá ở mộ Cự thạch Hàng Gòn
- nửa sau TNK I tr.CN. Như vậy, sưu tập qua Long Giao, với những đặc
điểm có liên hệ nguồn gốc với những nhóm qua “tiền thân” của nó ở Dốc
Chùa, Gò Quéo, Bàu Hòe, chính là thể hiện đầy đủ nhất đặc trưng cơ bản
của thể loại vũ khí này ở Đông Nam bộ và cực Nam Trung bộ. Chúng phân
biệt thật rõ với sản phẩm cùng loại của các văn hóa khác ở Trung Nguyên
(Hoa Bắc - Hoa Trung - Nội Mông Cổ, Tứ Xuyên), Đông Sơn hay Thái Lan,
song mặt khác lại hàm chứa không ít nét tương đồng về chi tiết của loại
hình và kiểu thức trang trí hình học với qua Đông Sơn (Núi Voi) hoặc
Thái Lan (Ban Dhart, Ban Chiang - Udon Thani, Udorn, Nan Mu’ong). Chính
những nét gần gũi này đã góp phần thể hiện mối quan hệ đa tuyến, về
quy mô và tầm vóc của văn hóa Đồng Nai với các trung tâm văn minh kim
khí khác ở Việt Nam và Đông Nam Á lục địa.
Trong
bình diện ấy, nếu hình dáng qua Long Giao nảy sinh từ Dốc Chùa - Gò
Quéo, thì hoa văn và nguồn gốc cảm hứng của nó bắt đầu từ phong cách
đặc sắc của văn minh đồ đồng Việt cổ mà giới khoa học thế giới vẫn gọi
là “Phong cách Đông Sơn” (Dongsonian Style). Dầu không có những hình
người hóa trang nhảy múa - chèo thuyền - giã gạo - đi săn hay giáp
trận, không có cá - chim - thú như trên qua hay thạp - trống Đông Sơn,
nhưng những họa tiết bình dị khác của Đông Sơn lại được người nghệ sĩ
Long Giao tiếp thu và gạn lọc vì chúng phù hợp với tâm hồn và cốt cách
cổ truyền của họ. Sự nở rộ của kiểu thức trang trí hình học mang dáng
dấp Đông Sơn trên đồ đồng Long Giao chính là bằng cớ gián tiếp ủng hộ
sự có mặt của trống đồng Đông Sơn (Heger I) ở Bình Phủ - Phú Chánh -
Vũng Tàu – Bù Đăng - Phước Long thời sơ Sắt và sự hòa nhập của cuộc
sống Việt cổ vào cuộc sống nơi đây. Cùng với trống đồng, các kiểu dáng
hoa văn này chính là bằng chứng minh định quan hệ Đông Sơn - Đồng Nai ở những thế kỷ sôi động gần Công nguyên nhất
- khi những âm thanh của đàn đá truyền thống hòa nhập tiếng trống đồng
vang vọng khắp miền châu thổ rộng lớn và giàu sức sống này. Và, nếu như
luận điểm của H. Loof - Wissowa coi sự có mặt của trống đồng Heger I
như là biểu tượng “quyền uy Đông Sơn” ở đó đây trong vùng Đông Nam Á là
chính xác, thì quyền uy Đông Sơn được người cổ đón nhận ở Đông Nam Bộ
phải chăng ngoài trống đồng cho thủ lĩnh, còn có qua đồng - bằng chứng
của lòng can đảm và uy lực Đồng Nai xưa? Và, nếu như ý kiến của Lý Tề
coi qua là thứ vũ khí bộc lộ cho uy quyền - thứ “quyền trượng” hoặc
“nghi trượng” được dành trang bị cho đội trưởng hay thủ lĩnh 1 đội quân,
là chính xác thì, nhóm qua Long Giao sẽ cho phép chúng ta hình dung
mức đông đảo và mạnh mẽ của những đội quân tương ứng - được trang bị
loại vũ khí lợi hại này trong cuộc sống lao động - chiến đấu và chiến
thắng sự lấn lướt của kẻ thù và ác thú để sinh tồn, kiến thiết và làm
miền đất trù phú này. Cũng từ đấy mà hình tượng Thủ lĩnh - người có
quyền uy nhất cộng đồng xã hội trong công cuộc giữ gìn những sáng tạo
văn hóa vật chất - tinh thần Đồng Nai xưa được tôn lên.
Kho tàng
Qua đồng Long Giao thực sự là một đóng góp cho hiểu biết của chúng ta
về đỉnh điểm của văn hóa cổ Đồng Nai và bản sắc của tầm cao ấy trong
lịch sử. Khi những cư dân của vua Hùng và vua Thục An Dương, bằng lợi
thế của địa hình giàu quặng, đã đưa bộ khí giới đồng thau của họ đến
đỉnh cao về lượng - loại, làm cơ sở vật chất bền vững cho sức mạnh giữ
nước Văn Lang - Âu Lạc thời sơ Sắt và đỉnh điểm của văn minh Sông Hồng
được xác lập bằng sự nở rộ của trống và thạp đồng - những công trình ưu
tú của trí tuệ Việt cổ; thì vào lúc ấy, bộ đồ đồng Đông Nam bộ đã mau
chóng qua đi sự hưng khởi Dốc Chùa - Bưng Bạc và gần như toàn bộ bị
công cụ - vũ khí sắt tương ứng thay thế. Chính trong thời điểm lịch sử
đó, qua Long Giao - thứ vũ khí mà sắt khó đại diện, nhất là khả năng
biểu đạt những giá trị tinh thần và nghệ thuật, đã hình thành như một
ngoại lệ đẹp và đặc sắc của Đồng Nai. Bộ qua Long Giao, nhờ thế, gắn bó
hữu cơ và là một trong những nét biểu hiện cho khối kết tinh văn hóa
cổ Đồng Nai, mà chính nó đã góp phần tạo cho bản sắc của tầm cao Đồng
Nai khác với tầm cao Sa Huỳnh và Đông Sơn thời đại Sắt. Thêm nữa, phát
hiện kho tàng Long Giao và qua đồng Long Giao nằm trong địa bàn quy tụ
của những di tích tiêu biểu nhất cho toàn vùng Đông Nam bộ thời sơ Sắt -
nhóm di tích Suối Chồn - Phú Hòa trên địa bàn Xuân Lộc - Long Khánh;
phải chăng điều đó còn gợi ý về một vùng đất trung tâm của văn hóa cổ
Đồng Nai - một vùng đất có nhiều công cụ sản xuất - khí giới sắt, nhiều
đồ trang sức lộng lẫy, có mộ đá đồ sộ và mộ vò dày đặc, có tượng tròn
hiếm quý, có qua và trống đồng quyền uy - một vùng đất từng là trung
tâm quy tụ, trung tâm tinh thần một thời vang bóng của người cổ Đồng
Nai? Và, phải chăng trống Bình Phủ - Phú Chánh - Vũng Tàu – Bù Đăng -
Phước Long và mộ cự thạch Hàng Gòn chính là những dấu hiệu đầu tiên về
sự hình thành và lớn lên một cơ cấu quyền lực tối cao, vượt lên trên
đội ngũ thủ lĩnh có đặc quyền trang bị qua đồng, của cộng đồng tộc
người này?
Phát
hiện kho tàng Long Giao và qua Long Giao là hình ảnh lóe sáng, một biểu
tượng hoành tráng của đồ đồng và kỹ nghệ đúc đồng Đông Nam bộ ở đỉnh
điểm của nó: Đỉnh cao Suối Chồn - Phú Hòa thời Sắt sớm. Đây cũng chính
là đỉnh cao nhất của cuộc sống tiền sử - sơ sử Đông Nam bộ - một cuộc
sống mà gian nan và hào hứng rải ra trong nhiều Thiên niên kỷ trước
Công lịch, với những sưu tập đá lớn nhất Việt Nam ở Cầu Sắt - Suối Linh
- Mỹ Lộc - Phước Tân, những bộ khuôn đúc lớn nhất khu vực ở Dốc Chùa -
Bưng Bạc, những sưu tập kiếm - dao - nỏ - suốt đan lưới bằng căm - xe
hay gỏ đỏ chưa từng thấy ở Cái Vạn, những bộ thạch cầm độc đáo Bình Đa -
Lộc Hòa, kho tàng qua - tượng trút Long Giao, quần thể mộ cự thạch
Hàng Gòn - những “Hiện tượng Đồng Nai” trong lịch sử thăng trầm của Văn
hóa và Văn minh Đông Nam Á.
Nguồn: Địa chí Đồng Nai, NXB Tổng hợp Đồng Nai, 2001
Lươn Nam Mỹ biến thành máy phát điện
Trong thế giới sinh vật cảnh dưới nước có rất nhiều điều kì lạ thú vị như hiện tượng cá trê điện, cá đuối điện hay con lươn điện sống rải rác các nơi trên thế giới. Riêng loài lươn phát điện có thể ví mỗi con lươn như một trạm máy phát điện cao thế vì trong thân nó khoảng 200 ngàn bình điện nhỏ, bộ não của nó có khả năng phân tích, điều khiển mục đích phóng điện.
Loài lươn phát điện sống trong ao hồ bùn lầy ở vùng hạ Amazon, các lưu vực sông Orinoco, Nam Mỹ và một số nơi khác trên thế giới có tên khoa học là Electrophurus Electricus. Được biết, bộ não của lươn có thể tính toán tỷ số hiệu thế, cường độ tất cả quá trình phóng điện phức tạp trong phần ngàn “tia chớp” thời gian. Như một máy phát điện sinh vật, chúng có thể bắn ra liên tục trong vòng 1 giờ mà không có dấu hiệu mệt mỏi. Thực chất, loài lươn này chính là loài cá sống ở vùng âm u, có khả năng phóng điện, gây choáng váng cho con người. Chúng không những làm các ngư dân khiếp sợ mà còn khiến các nhà khoa học kinh ngạc.
Chúng hô hấp không bằng cách lọc không khí trong nước, cứ 10 phút một lần phải nổi lên mặt nước, đớp một lượng không khí rồi lặn xuống. Là do chúng có khả năng phát điện kì lạ và sử dụng điện một cách thông minh. Lượng điện khiến nhiều người thiệt mạng khi sờ vào chúng như chạm phải một máy phát điện lớn tải từ 500 – 600 Vôn, với Cường độ 1 Ampe, đủ năng lượng làm sáng 5 bóng đèn 100 Wat.Lươn với nguồn điện cao trong cơ thể như một máy phát điện sinh vật
Bù lại, thị giác của lươn điện rất kém, gần như bị mù nên chúng phải tự bảo vệ bằng nguồn điện trường đặc biệt để di chuyển và khảo sát môi trường xung quanh. Ngoài ra, chúng dùng điện để làm tê liệt hoặc giết chết con mồi, trên da của chúng có rất nhiều tế bào cảm ứng tinh vi để tiếp nhận sự thay đổi điện trường khi có sinh vật khác tới gần. Lươn điện di chuyển bằng hàng vây nhỏ trên lưng, dưới bụng như băng lụa, da của chúng có tác dụng cách điện để thân thể chúng cũng không bị “chạm điện”. Vì nếu bị xước da thì chính cơ thể chúng sẽ bị chập điện, tự cháy trước tiên.
Ngoài ra, ở Thành phố Kakamigahara (Nhật) lại có một con lươn điện nuôi trong bể cá Aqua Toto Gifu, thắp sáng được cây thông giáng sinh. Ông Kazuhiko Minawa bỏ ra hơn một tháng để thiết kế một hệ thống máy phát điện sử dụng từ chính nguồn điện trong mình con lươn một cách hiệu quả. Hai pa nô nhôm ở bên trong bể cá hoạt động như một máy phát điện để thu hút điện từ con lươn. Dây điện nối với hai pa nô trở thành máy phát điện cho các bóng đèn trên cây thông giáng sinh gần đó “ nếu tập trung tất cả các con lươn điện trên khắp thế giới, chúng có thể trở thành một máy phát điện thắp sáng một cây thông giáng sinh khổng lồ”. Hiện nay, cây thông giáng sinh này đang thu hút rất nhiều du khách trên khắp nước Nhật đến xem.
Trong thế giới sinh vật cảnh dưới nước có rất nhiều điều kì lạ thú vị như hiện tượng cá trê điện, cá đuối điện hay con lươn điện sống rải rác các nơi trên thế giới. Riêng loài lươn phát điện có thể ví mỗi con lươn như một trạm máy phát điện cao thế vì trong thân nó khoảng 200 ngàn bình điện nhỏ, bộ não của nó có khả năng phân tích, điều khiển mục đích phóng điện.
Loài lươn phát điện sống trong ao hồ bùn lầy ở vùng hạ Amazon, các lưu vực sông Orinoco, Nam Mỹ và một số nơi khác trên thế giới có tên khoa học là Electrophurus Electricus. Được biết, bộ não của lươn có thể tính toán tỷ số hiệu thế, cường độ tất cả quá trình phóng điện phức tạp trong phần ngàn “tia chớp” thời gian. Như một máy phát điện sinh vật, chúng có thể bắn ra liên tục trong vòng 1 giờ mà không có dấu hiệu mệt mỏi. Thực chất, loài lươn này chính là loài cá sống ở vùng âm u, có khả năng phóng điện, gây choáng váng cho con người. Chúng không những làm các ngư dân khiếp sợ mà còn khiến các nhà khoa học kinh ngạc.
Chúng hô hấp không bằng cách lọc không khí trong nước, cứ 10 phút một lần phải nổi lên mặt nước, đớp một lượng không khí rồi lặn xuống. Là do chúng có khả năng phát điện kì lạ và sử dụng điện một cách thông minh. Lượng điện khiến nhiều người thiệt mạng khi sờ vào chúng như chạm phải một máy phát điện lớn tải từ 500 – 600 Vôn, với Cường độ 1 Ampe, đủ năng lượng làm sáng 5 bóng đèn 100 Wat.Lươn với nguồn điện cao trong cơ thể như một máy phát điện sinh vật
Bù lại, thị giác của lươn điện rất kém, gần như bị mù nên chúng phải tự bảo vệ bằng nguồn điện trường đặc biệt để di chuyển và khảo sát môi trường xung quanh. Ngoài ra, chúng dùng điện để làm tê liệt hoặc giết chết con mồi, trên da của chúng có rất nhiều tế bào cảm ứng tinh vi để tiếp nhận sự thay đổi điện trường khi có sinh vật khác tới gần. Lươn điện di chuyển bằng hàng vây nhỏ trên lưng, dưới bụng như băng lụa, da của chúng có tác dụng cách điện để thân thể chúng cũng không bị “chạm điện”. Vì nếu bị xước da thì chính cơ thể chúng sẽ bị chập điện, tự cháy trước tiên.
Ngoài ra, ở Thành phố Kakamigahara (Nhật) lại có một con lươn điện nuôi trong bể cá Aqua Toto Gifu, thắp sáng được cây thông giáng sinh. Ông Kazuhiko Minawa bỏ ra hơn một tháng để thiết kế một hệ thống máy phát điện sử dụng từ chính nguồn điện trong mình con lươn một cách hiệu quả. Hai pa nô nhôm ở bên trong bể cá hoạt động như một máy phát điện để thu hút điện từ con lươn. Dây điện nối với hai pa nô trở thành máy phát điện cho các bóng đèn trên cây thông giáng sinh gần đó “ nếu tập trung tất cả các con lươn điện trên khắp thế giới, chúng có thể trở thành một máy phát điện thắp sáng một cây thông giáng sinh khổng lồ”. Hiện nay, cây thông giáng sinh này đang thu hút rất nhiều du khách trên khắp nước Nhật đến xem.
Những dấu tích văn hóa các quốc gia cổ trên đất Đồng Nai – Phần II
Vương quốc Chân Lạp với văn hóa Ăng Co - hậu Óc Eo và các vết tích văn hóa
Giữa thế kỷ VI, một người có tên
Chitrasena ở Bassac (Nam Lào) là một thành bang của vương quốc Phù Nam
nổi lên thôn tính Phù Nam thành lập vương quốc Chân Lạp. Cũng trong
thời kỳ này biển tiến theo chu kỳ Hôlôxen IV, vùng đồng bằng Nam bộ
ngập trong biển nước. Cư dân cổ Óc Eo chuyển dần lên những giòng đất
cao ven sông, suối. Kinh đô Chân Lạp đóng ở vùng Tonle Sáp (Biển Hồ).
Thương cảng Óc Eo không còn thế đứng, chuyển về eo biển Malacca và bờ
biển Đông - Nam Xumatra (Indonesia). Điều này phản ánh việc các di tích
khảo cổ học thuộc giai đoạn lịch sử này được phát hiện với số lượng ít
trên vùng đồng bằng sông Cửu Long mà tập trung nhiều ở vùng phù sa cổ
ven phía Tây - Bắc đồng bằng Nam bộ.
Di tích kiến trúc có ký hiệu B ở
Óc Eo và di tích kiến trúc ở Rộc Chanh (Long An) được xác định vào
khoảng thế kỷ V - VI sau Công nguyên, có thể coi là dạng kiến trúc đền
tháp đầu tiên được tiếp nối văn hóa Óc Eo - hậu Óc Eo. Ngoài ra còn có
di tích Prasat Preah Theat Toc trong khu di tích thành cổ Banteay Prei
Angkor thuộc tỉnh Kompong Cham (Kampuchia) và kiến trúc có ký hiệu N19
trong quần thể kiến trúc Sambor Prei Kus trong khu thành cổ Isanapura,
tỉnh String Trong (Kampuchia) có niên đại khoảng thế kỷ VI về sau, được
xem là kiến trúc giao thời cuối Phù Nam đầu Chân Lạp. Loại kiến trúc
này thuật ngữ khoa học gọi là "kiến trúc đa các" (kiến trúc nhiều
tầng). Kiến trúc đa các được phát hiện khá phổ biến ở Kampuchia vào thế
kỷ VII - VIII, điển hình là kiến trúc Prasat That Thom, Prak Bayang
tỉnh Pray Ven (Kampuchia). Dạng di tích có kiến trúc đền tháp, xung
quanh bàu nước bao bọc hoặc ở cửa chính có thể xuất xứ ở vùng hạ lưu
sông Semun (phía Đông miền Trung Thái Lan ngày nay). Nơi định cư ban
đầu của cộng đồng người Chân Lạp. Tại đây có di tích Vat Phu Lai Rong
được khởi dựng từ thế kỷ V sau Công nguyên. Loại hình này trở thành
loại hình kiến trúc truyền thống của Chân Lạp. Trong quá trình mở rộng
lãnh thổ về phía Tây và phía Nam, chinh phục Phù Nam vào thế kỷ VI sau
Công nguyên, cư dân Chân Lạp tiếp tục phát triển loại hình kiến trúc hồ
nước truyền thống và kế thừa, kết hợp kỹ thuật kiến trúc đa các Phù
Nam. Dạng kiến trúc đền tháp - hồ nước chủ yếu phân bố trên lãnh thổ
Kampuchia ngày nay. Vùng châu thổ sông Cửu Long và lưu vực sông Đồng
Nai hầu như không có dạng kiến trúc này và các cấu kiện đặc trưng của
nó.
Trên
vùng đất Đồng Nai loại hình di tích kiến trúc thuộc thời kỳ này được
phân bố rộng khắp trong vùng như Đạ Lắk, Nam Cát Tiên (Tân Phú), Suối
Ràng, Đồng Bơ, Bàu Sen (Vĩnh Cửu), Rạch Đông (Thống Nhất), Bến Gỗ, Gò
Bường (Long Thành) và nhiều di vật ở khu vực Biên Hòa. Các di tích được
xây dựng khá xa nhau nhưng có chung một kiểu thức kiến trúc đơn giản
với bình đồ hình vuông, riêng di tích Gò Bường có bình đồ hình chữ nhật
nhưng có niên đại khá muộn. Di tích đều được kết cấu hai phần: phần
dương dùng gạch xây đền tháp, hẹp dần về đỉnh tạo mái che cho phần âm
là huyệt thờ, tường thường thẳng không tạo cột giả, cửa giả, ít mi cửa,
trên cửa điêu khắc nhiều chi tiết. Phần âm thường xây huyệt thờ hình
vuông bằng gạch, có di tích dựa vào thế đá tự nhiên đục làm huyệt thờ
(Đạ Lắk, Bàu Sen). Trong huyệt chôn tượng thần hay một bộ phận của
tượng, mảnh vàng khắc hình thiêng, mã não, đá quý. Những di vật gồm
mảnh kim loại bằng vàng khắc họa hình rùa, hoa mai, nam thần (Rạch
Đông) là những vật thiêng thường thấy trong các di tích đền tháp, mộ
tháp có giếng thiêng thuộc văn hóa Óc Eo ở Nam bộ. Di vật bằng đá quý,
thủy tinh có hạt chuỗi được làm bằng đá hồng mã não (Comaline), một hạt
chuỗi khác được làm bằng thủy tinh hai màu đen và trắng được gọi là
hạt chuỗi đa sắc (Poly Chrome). Loại hạt chuỗi này có nguồn gốc ngoại
nhập từ các lò chế tạo hạt chuỗi đa sắc ở Ari Kamedu (nay là Pondi
Chery) Đông Nam Ấn Độ truyền vào bán đảo Malaysia, Nam Thái Lan,
duyên hải Nam bộ. Hạt thủy tinh màu cam, hạt thạch anh màu trắng. Những
di vật bằng đá quý, thủy tinh có thể được dùng làm đồ trang sức nhưng
với số lượng ít ỏi, lại được tìm thấy trong huyệt thờ. Có thể chúng là
những vật thiêng được chôn trong kiến trúc. Xung quanh kiến trúc chính
còn có những công trình phụ.
Di
tích Cầu Hang có niên đại vào khoảng thế kỷ X - XI sau Công nguyên.
Trong di tích tìm thấy nhiều loại ngói ngửa, ngói úp, ngói có tấm diềm
phía trước, ngói nóc có chóp nhọn. Đây là loại hình kiến trúc mái lợp
lần đầu tiên biết đến trong vùng. Nơi đây có lẽ là một cơ sở nung ngói
phục vụ cho các công trình kiến trúc trong vùng. Những loại ngói này
được giới khoa học phương Tây gọi là gốm Khmer, có nguồn gốc từ thời
Đường - Tống bên Trung Quốc. Những loại ngói ở đây có biểu hiện khác
biệt với các loại ngói khác, như được sản xuất tại chỗ. Có thể nói
chung được phỏng theo ngói Khmer thời Ăng co.
Loại
hình di tích kiến trúc đền tháp dạng đền thờ đạo Hindu - Ấn Độ giáo ở
Đồng Nai thời kỳ này khá đơn giản, vẫn còn mang đặc trưng văn hóa Óc
Eo. Có thể gọi văn hóa hậu Óc Eo. Khi Chân Lạp thôn tính Phù Nam, đóng
kinh đô ở vùng Tonle Sáp (Biển Hồ) khá xa, nên vùng đất Đồng Nai không
ảnh hưởng văn hóa Chân Lạp mà tiếp tục phát triển kiểu thức kiến trúc
Óc Eo.
Đồ gốm
được tìm thấy trong di tích và đoạn sông Đồng Nai từ Cù lao Rùa đến
Bến Gỗ thường có xương mịn, kỹ thuật chế tác bằng bàn xoay, hoa văn
trang trí đơn giản. Điển hình là kiểu ấm Kendy có vòi, hình dáng cân
đối, miệng loe, cổ cao, thân tròn đều, đế thấp rất đẹp, được tìm thấy
khá phổ biến trong các di tích Óc Eo ở đồng bằng sông Cửu Long và hình
ảnh được khắc họa trên lá vàng trong di tích mộ táng Đá Nổi (An Giang).
Ngoài ra có nhiều loại gốm mộc, gốm men, gốm sành còn khá nguyên vẹn
thuộc nhiều giai đoạn văn hóa, nhưng đa phần thuộc giai đoạn văn hóa
Ăng co muộn (thế kỷ XII - XIII) và Khmer - Thái (thế kỷ XIV - XV).
Chúng gồm nhiều chủng loại mà điển hình là những chiếc bình con tiện,
bình có vòi, âu thon cao, vò hình trứng, chum lớn, hoa văn trang trí
đơn giản, phủ men nâu đen. Đồ gốm này có lẽ được nhập cảng khi vương
quốc Ăng co và Thái Lan hưng thịnh vào thế kỷ XII - XV và mở rộng giao
thương đến vùng Đông Nam Á. Đồ gốm được sử dụng rộng rãi trong nước và
xuất cảng đến vùng bán đảo Thái Lan, Malaysia, Trowulan, kinh đô
Majapakit (Indonesia) và đến hạ lưu sông Đồng Nai. Con sông Đồng Nai
bấy giờ vẫn là đường giao thương giữa các vùng.
Sau
khi vương quốc Chân Lạp hình thành cùng với chu kỳ biển tiến, Chân Lạp
không thể sử dụng kinh đô cũ của Phù Nam được, nên phải chuyển kinh đô
về Tonle Sáp (Biển Hồ). Cư dân Đồng Nai bấy giờ chuyển lên sống ở những
dòng đất cao ven sông, suối và chia cắt Chân Lạp bởi đồng bằng sông
Cửu Long ngập trong biển nước. Cho nên Chân Lạp khó có thể đặt hệ thống
quản lý trên vùng đất này. Hơn nữa, theo sử liệu Chân Lạp thì đến đầu
thế kỷ VIII các tập đoàn phong kiến Chân Lạp mâu thuẫn, chia lãnh thổ
thành hai miền cát cứ "nửa phía bắc vùng đồi núi và thung lũng gọi là
Lục Chân Lạp, nửa phía nam có eo biển bao quanh và đầm lầy gọi là Thủy
Chân Lạp". Lợi dụng sự chia rẽ Chân Lạp, Vương quốc Srivijaya ở Java
dưới triều đại Sailendra bành trướng thế lực thôn tính Chân Lạp. Sau
đó, một hoàng tử Chân Lạp có tên Jayavarman II thuộc dòng dõi vua Phù
Nam cũ đang ở Java đem quân về thống nhất Thủy - Lục Chân Lạp đưa đất
nước thoát khỏi sự lệ thuộc của Srivijaya, sáng lập vương triều Ăng co
năm 802, kinh đô đóng ở vùng biển hồ Tonle Sáp và củng cố lực lượng mở
mang bờ cỏi đến tận thung lũng Menam vào giữa thế kỷ XI sau Công
nguyên. Cuộc chiến tranh triền miên kéo dài cả thế kỷ giữa hai Vương
quốc Chân Lạp - Cham pa làm cho nội tại suy yếu. Giữa thế kỷ XIII quân
Nguyên Mông xâm lược Đông Nam Á, tác động lớn các nước ảnh hưởng văn
hóa Ấn Độ trong vùng. Vương quốc Thái Lan hình thành và phát triển vào
thế kỷ XIV - XV, luôn đem quân xâm lấn Chân Lạp, buộc kinh đô phải dời
về Phnôm Pênh vào nửa đầu thế kỷ XV .
Lịch
sử nghiên cứu di tích khảo cổ học trên đất Đồng Nai cho biết loại hình
kiến trúc đền tháp đạo Hindu thuộc văn hóa hậu Óc Eo có bình đồ kiến
trúc hình vuông, cấu kiện đơn giản, ảnh hưởng truyền thống văn hóa Óc
Eo. Còn văn hóa tiền Ăng co (Chân Lạp) với các di tích kiến trúc đền
tháp kế thừa truyền thống Óc Eo, có bình đồ vuông, phát triển đa các
(nhiều tầng) với nhiều cấu kiện phức tạp và kết hợp hồ nước. Ở Đồng Nai
mãi đến thế kỷ X (di tích Gò Bường) mới thấy loại hình hồ nước nhưng
bình đồ kiến trúc hình chữ nhật. Nó trở về với truyền thống Óc Eo đầu
Công nguyên.
Như
vậy, di tích kiến trúc đền tháp đạo Hindu - Ấn Độ giáo của cư dân Đồng
Nai thời bấy giờ luôn phát triển trên cơ sở truyền thống văn hóa Óc Eo
có kế thừa truyền thống văn hóa Ăng co để hình thành nền văn hóa bản
địa, có thể gọi văn hóa hậu Óc Eo.
Di vật
tìm thấy trong vùng hầu hết là tượng thờ, vật thiêng của đạo Hindu -
Ấn Độ giáo mà phổ biến thuộc hai giáo phái Vishnu và Shiva. Thế kỷ XII
mới thấy xuất hiện tượng Phật Thích Ca, nhưng vẫn còn ảnh hưởng phong
cách tạc tượng thần Hindu giáo.
Vùng
đồng bằng sông Cửu Long và cận biển đã phát triển mạnh hai tôn giáo:
đạo Hindu và đạo Phật. Đạo Hindu với hai giáo phái Shiva và Vishnu, thờ
thần khá đa dạng như thờ chung ba vị thần Vishnu, Shiva, Brahma hay
Vishnu, Shiva, Hari - Hara, thờ thần Surya (thần mặt trời). Đặc biệt
thờ thần Shiva dưới dạng Linga - Yoni, Mukha - Linga, Nandin. Đạo Phật
với hai giáo phái Đại thừa và Tiểu thừa thờ tượng Phật Thích Ca và Quan
Âm.
Nghệ
thuật tạc tượng tròn của hai giáo Vishnu và Shiva ở Đồng Nai khá đa
dạng, trong đó hình tượng nghệ thuật Vishnu có phần phong phú hơn. Điển
hình là pho tượng Vishnu vớt dưới lòng sông Đồng Nai được xem là sản
phẩm nghệ thuật tôn giáo vào loại đẹp và hiếm trong sưu tập tượng tròn
cổ ở đồng bằng Nam bộ. Tượng mang đậm dấu ấn của phong cách nghệ thuật
Phnom Dà - Ăng co Borei (Ta Keo - Campuchia) nhưng đã giản lượt khung
giá đỡ làm lộ rõ hình khối tượng tròn. Những di vật khác của một phần
thân tượng Vishnu được chôn trong di tích cũng cho thấy sự khéo léo
loại bỏ những phần phụ của tượng để tăng thêm thần thái dũng mãnh uy
quyền.
So
sánh phong cách nghệ thuật, kỹ thuật tạc tượng với các pho tượng Vishnu
được phát hiện ở đồng bằng sông Cửu Long và ở miền Đông Nam Campuchia
ta có thể suy đoán: Lúc bấy giờ có hai trung tâm tạc tượng mang hai
truyền thống khác nhau. Một trung tâm trên vùng đất Đông Nam Campuchia
mang phong cách Phnom Dà có truyền thống tạc tượng cao lớn, mảnh mai,
thân hình mềm mại, dáng đẹp, khung giá đỡ cầu kỳ. Một trung tâm ở miền
duyên hải phía Đông châu thổ sông Cửu Long mang phong cách Phnom Dà
nhưng có truyền thống tạc tượng nhỏ thấp, thân hình vạm vỡ, thần thái
dũng mãnh, khung giá đỡ đơn giản, phong cách này khá phổ biến ở vùng
Đồng Nai.
Giáo
phái Shiva cũng được tìm thấy nhiều loại tượng thờ. Những pho tượng
Ganesa được tìm thấy ở vùng Biên Hòa đều được tạc theo tư thế ngồi xếp
bằng kiểu Ấn Độ, vòi voi quấn quanh bụng. Còn tượng Ganesa ở châu thổ
sông Cửu Long hầu như được tạc theo tư thế đứng phong cách có nét giống
tượng Ganesa giai đoạn hậu Óc Eo; ngược lại tượng tạc theo tư thế ngồi
xếp bằng được phổ biến trong nghệ thuật tạc tượng Champa.
Có thể
tượng Ganesa ở Đồng Nai được chế tác tại chỗ và kết hợp hai phong cách
nghệ thuật hậu Óc Eo - Champa. Còn các tượng Yoni - Linga có biểu hiện
khá hiện thực, mộc mạc thuộc dạng nguyên thủy mang truyền thống văn
hóa Óc Eo.
Từ thế
kỷ X về sau những tượng nam thần, tượng Ganesa bằng đồng và tượng Phật
Thích Ca mang phong cách nghệ thuật Ba Phuon (Ăng co). Nhiều di vật
khác mang truyền thống Óc Eo. Đặc biệt văn tự bia ký Gò Bường dùng chữ
Sanskrít, không thấy chữ Khmer cổ. Các loại ngói được sản xuất tại chỗ
mang truyền thống Khmer. Đồ gốm mang truyền thống Óc Eo và du nhập gốm
Khmer - Thái.
Nhìn chung văn hóa Óc Eo ở Đồng
Nai được phát triển liên tục và hình thành văn hóa hậu Óc Eo kéo dài
gần 10 thế kỷ. Sau đó được tiếp thu các nền văn hóa lân cận nhưng vẫn
giữ văn hóa Óc Eo làm nền tảng và phát triển hình thành nền văn hóa bản
địa mang sắc thái riêng.
Bán sắt thép công trình thanh lý giá rẻ
Chỉ vì muốn kiếm chút lợi nhuận từ
việc mua bán hàng, ông N.V.P. (ngụ tại xã Hóa An, TP.Biên Hòa) đã rơi
vào bẫy lừa đảo của kẻ gian, bị mất 110 triệu đồng. Vụ việc đang được cơ
quan Cảnh sát điều tra Công an TP.Biên Hòa điều tra làm rõ.
Theo lời trình bày của ông P. tại cơ quan công an, khoảng 16 giờ ngày 8-5, trong lúc ông đang trông coi cửa hàng vật liệu xây dựng của gia đình thì một người đàn ông tự xưng tên Dũng gọi điện đến cửa hàng. Qua điện thoại, ông Dũng cho biết mình làm giám sát công trình thi công cầu Hóa An (TP.Biên Hòa) và hẹn ông P. ra quán cà phê Sông Trăng (thuộc địa bàn KP5, phường Hòa Bình, TP.Biên Hòa) để bàn việc mua bán sắt thép thanh lý của công trình.
Những ngày sau đó, ông Dũng liên tục gọi điện thoại và trực tiếp đến cửa hàng vật liệu xây dựng của ông P. để thỏa thuận việc mua bán sắt thép “thanh lý”. Nghĩ sắt thép dùng xây cầu Hóa An là loại tốt, lại được đề nghị mua với giá “hàng thanh lý” nên ông P. nhẩm tính kiếm được số lời kha khá nếu thực hiện thành công “phi vụ” này. Đặc biệt, trước thái độ nhiệt tình của “đối tác”, ông P. đã quyết định mua số hàng “thanh lý” nọ. Một bản hợp đồng mua bán sắt thép “thanh lý” giữa Dũng và ông P. đã nhanh chóng được ký kết sau đó. Theo đó, ông Dũng bán cho ông P. 25 tấn sắt thép thanh lý với giá 200 triệu đồng, ông P. có trách nhiệm thanh toán trước cho ông Dũng 110 triệu đồng, sau khi bốc hàng tại kho xong sẽ thanh toán hết số tiền còn lại.
Trưa 12-5, ông P. cùng Dũng đánh xe ô tô đến công trình thi công cầu Hóa An (nằm trên địa bàn phường Hòa Bình) để nhận hàng theo như hợp đồng đã ký. Tại đây, khi ông P. vừa bước chân xuống xe thì có một người đàn ông từ công trình đi ra. Lúc này, Dũng nhanh chóng giới thiệu ông nọ là “sếp Hòa”, người trực tiếp chỉ huy công trình. Sau những lời trao đổi xã giao, “sếp Hòa” giục ông P. nhanh chóng vào kho làm các thủ tục xuất kho bốc hàng kẻo trễ thời gian nghỉ trưa của nhân viên kho. Miệng nói, tay của “sếp Hòa” nhanh chóng cầm số tiền 110 triệu đồng gói trong túi ny-lông mà ông P. đang cầm trên tay và bảo: “Tôi sẽ vào chỉ đạo nhân viên làm thủ tục xuất kho cho nhanh”.
Nói đoạn, “sếp Hòa” cầm cục tiền đi thẳng vào hướng công trình đang thi công, rồi thình lình chạy một mạch ra hướng cầu Hóa An cũ, nhảy lên xe của một người chờ sẵn để chở nhau tẩu thoát về hướng ngã tư Bửu Long. Người đàn ông tên Dũng cũng nhanh chân tẩu thoát trong dòng người đông đúc của thành phố. Đến lúc này, ông P. biết mình gặp phải 2 gã lưu manh chuyên nghiệp. Ông chỉ còn cách đến công an phường trình báo vụ việc.
Theo lời trình bày của ông P. tại cơ quan công an, khoảng 16 giờ ngày 8-5, trong lúc ông đang trông coi cửa hàng vật liệu xây dựng của gia đình thì một người đàn ông tự xưng tên Dũng gọi điện đến cửa hàng. Qua điện thoại, ông Dũng cho biết mình làm giám sát công trình thi công cầu Hóa An (TP.Biên Hòa) và hẹn ông P. ra quán cà phê Sông Trăng (thuộc địa bàn KP5, phường Hòa Bình, TP.Biên Hòa) để bàn việc mua bán sắt thép thanh lý của công trình.
Những ngày sau đó, ông Dũng liên tục gọi điện thoại và trực tiếp đến cửa hàng vật liệu xây dựng của ông P. để thỏa thuận việc mua bán sắt thép “thanh lý”. Nghĩ sắt thép dùng xây cầu Hóa An là loại tốt, lại được đề nghị mua với giá “hàng thanh lý” nên ông P. nhẩm tính kiếm được số lời kha khá nếu thực hiện thành công “phi vụ” này. Đặc biệt, trước thái độ nhiệt tình của “đối tác”, ông P. đã quyết định mua số hàng “thanh lý” nọ. Một bản hợp đồng mua bán sắt thép “thanh lý” giữa Dũng và ông P. đã nhanh chóng được ký kết sau đó. Theo đó, ông Dũng bán cho ông P. 25 tấn sắt thép thanh lý với giá 200 triệu đồng, ông P. có trách nhiệm thanh toán trước cho ông Dũng 110 triệu đồng, sau khi bốc hàng tại kho xong sẽ thanh toán hết số tiền còn lại.
Trưa 12-5, ông P. cùng Dũng đánh xe ô tô đến công trình thi công cầu Hóa An (nằm trên địa bàn phường Hòa Bình) để nhận hàng theo như hợp đồng đã ký. Tại đây, khi ông P. vừa bước chân xuống xe thì có một người đàn ông từ công trình đi ra. Lúc này, Dũng nhanh chóng giới thiệu ông nọ là “sếp Hòa”, người trực tiếp chỉ huy công trình. Sau những lời trao đổi xã giao, “sếp Hòa” giục ông P. nhanh chóng vào kho làm các thủ tục xuất kho bốc hàng kẻo trễ thời gian nghỉ trưa của nhân viên kho. Miệng nói, tay của “sếp Hòa” nhanh chóng cầm số tiền 110 triệu đồng gói trong túi ny-lông mà ông P. đang cầm trên tay và bảo: “Tôi sẽ vào chỉ đạo nhân viên làm thủ tục xuất kho cho nhanh”.
Nói đoạn, “sếp Hòa” cầm cục tiền đi thẳng vào hướng công trình đang thi công, rồi thình lình chạy một mạch ra hướng cầu Hóa An cũ, nhảy lên xe của một người chờ sẵn để chở nhau tẩu thoát về hướng ngã tư Bửu Long. Người đàn ông tên Dũng cũng nhanh chân tẩu thoát trong dòng người đông đúc của thành phố. Đến lúc này, ông P. biết mình gặp phải 2 gã lưu manh chuyên nghiệp. Ông chỉ còn cách đến công an phường trình báo vụ việc.
Những dấu tích văn hóa các quốc gia cổ trên đất Đồng Nai – Phần III
Đăng ngày: 04/12/2012
Vương quốc Chăm-pa và các vết tích văn hóa
Cuối thế kỷ II sau Công nguyên
từ Khánh Hòa đến núi Hải Vân ngày nay có những giống người Malayo -
Polinesien gốc ngoài hải đảo tiến vào thành lập nước Lâm Ấp (Champa),
lấy đất Quảng Nam làm trung tâm xây dựng kinh đô Trà Kiệu, mở cảng thị
Hội An, ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ, dùng Phạn ngữ.
Từ khi lập quốc Champa luôn
hướng về phía Bắc nên thường xuyên đem quân đánh phá các tỉnh phía nam
Đại Việt nên vết tích văn hóa Champa ở Đồng Nai hơn 10 thế kỷ sau Công
nguyên hầu như vắng bóng. Khoảng giữa thế kỷ XII cuộc chiến tranh giữa
Champa - Chân Lạp kéo dài gần thế kỷ xâm chiếm lẫn nhau, Đồng Nai là
vùng đệm giữa hai vương quốc chắc chắn bị ảnh hưởng nhiều.
Trong vùng Đồng Nai không tìm
thấy di tích văn hóa Champa mà chỉ tìm thấy một vài tượng thần của đạo
Hindu - Ấn Độ giáo mang phong cách Champa ở quanh vùng Biên Hòa.
Tại chùa Bửu Sơn đang thờ một
phù điêu tượng thần Vishnu bằng sa thạch, phù điêu được tạc trong tư
thế ngồi, hai chân xếp bằng kiểu Ấn Độ trên một bệ thấp liền nhau, có 4
tay, hai tay trước cầm hai cây chùy, hai tay sau cầm con ốc và cái đĩa
là vật tùy thân của thần, lưng dựa vào tấm lá nhĩ, phía sau khắc bản
minh văn. Đầu đội mũ kiểu Mukuta hình chóp nhọn.
Dạng
tự khắc phía sau phù điêu tượng thần là chữ Champa cổ xen những từ ngữ
Sanskrít và khá nhiều tự dạng còn tồn tại trong chữ viết Champa ngày
nay. Nội dung văn bia nói đến một sự kiện lịch sử chiến tranh của một
hoàng tử có tên Nauk Glaun Vijaya sau khi giành được nhiều chiến thắng
đã cho dựng tượng thần Tribhu Vanakranta (phù điêu thần Vishnu) bằng
chiến lợi phẩm lấy được từ người Khmer. Niên đại ghi trên bia cho biết
được khắc vào năm 1421, phù điêu được tạc mang hai phong cách nghệ
thuật Tháp Mẫn - Yang Mun. Có lẽ phù điêu được tạc tại chỗ không theo
một mẫu thức nghệ thuật nào mà kết hợp hài hòa hai phong cách điêu khắc
Tháp Mẫn - Yang Mun (Champa). Nội dung văn bia cho thấy đạo Hindu bấy
giờ gắn bó mật thiết với vương quyền Champa, là chỗ dựa tinh thần của
hoàng tộc Champa. Sự kết hợp giữa vương quyền và thần quyền được thể
hiện khá rõ nét mà biểu hiện ở vị thần Vishnu được tôn lên vị trí hàng
đầu giữ vai trò bảo hộ, được Hoàng tử hiến dâng tất cả chiến lợi phẩm
có được từ các cuộc chiến tranh để làm sở hữu vĩnh viễn chứ không giữ
lại hưởng thụ.
Gần chùa Bửu Sơn nhân dân còn
phát hiện bốn tấm phù điêu hình lá nhỉ được tạc từ đá quánh (đá keo).
Hai thể hiện hình người, hai thể hiện hình vật thiêng, tạc khá thô.
Hai tấm phù điêu hình người
được tạc dạng bán thân, đầu đội mủ hình chóp, hai tay chắp vào nhau như
cầm một vật thể để trước ngực, trong tư thế như đang cầu nguyện.
Hai tấm phù điêu hình vật
thiêng trên mặt tạc một trụ cột đứng ở giữa, hai bên chạm hai đường đai
khá rộng hợp thành hình giống chữ ô - mê - ga hơi eo ở giữa. Có thể là
biểu tượng của vật thiêng hình Linga dựng trên bệ thờ với ngọn lửa
thiêng.
Bốn
tấm phù điêu là hình tượng trang trí được gắn trên các mái đền của đạo
Hindu, phù điêu được thể hiện theo phong cách Tháp Mẩn (Champa) nhưng
với chất liệu tại chỗ, đường nét thô có biểu hiện riêng của vùng đất
Biên Hòa.
Tại miếu Bà Cố Hỉ (Nhơn Trạch)
phát hiện một tượng sa thạch được tạc theo dạng bán thân, mất đầu, hai
tay chắp trước ngực cầm vật giống như hoa sen, lưng gắn liền với bệ
tượng có lẽ dùng gắn lên kiến trúc đền thờ đạo Hindu. Tượng được thể
hiện hình nữ cầu nguyện, mang phong cách Champa.
Vết
tích văn hóa Champa được tìm thấy trên đất Đồng Nai có niên đại khá muộn
và hiếm. Nó gắn liền với sự kiện lịch sử mà bia ký sau tượng Vishnu ở
chùa Bửu Sơn cho biết cuộc chiến tranh khá ác liệt giữa Chân Lạp -
Champa trên vùng đất này mà chiến thắng thuộc về hoàng tử Nauk Glaun
Vijaya (Champa).
may phat dien bien hoa
